សេចក្តីផ្តើម

មានកន្លែងបេតិកភណ្ឌជាតិ និង កន្លែងកំសាន្ត ជាច្រើននៅក្នុងពិភពលោក
ដែលនៅពេលនេះ ផ្តោតទៅលើ ប្រាសាទអង្គរវត្តជាង។ គឺជាបេះដូងនរបស់
ចក្រភពខ្មែរដ៏មហិមាដែលបានរីកចម្រើននៅក្នុង ឥណ្ឌូចិនចាប់ពីសតវត្សរ៏
ទី៩ទៅ ទី១៣​ និង សព្វថ្ងៃនេះគឺមានលក្ខណះឆើតឆាយ រុងរឿងផ្នែកបុរា
ណវត្ថុវិទ្យា។ ប្រជាជនខ្មែរជាច្រើន ដែលរស់នៅសព្វថ្ងៃនេះក្នុងប្រទេសកម្ពុ
ជា(ឈ្មោះកម្ពុជា ក្លាយមកពី បុំលិង្គពាក្យសំស្រ្កឹក កាំម្ពុជា ជាផ្ទៃដីសម្រាប់
ទុកអោយ"កូនចៅ កាំម្ពុ") មានការអង់អាចនៅលក្ខណះសំខាន់ៗ នៃទី
វាលអង្គរ និង បានបង្កើតប្រព័ន្ធ កំលាំងទឹកដែលមិនគួរអោយជឿនៃអាង
ទឹកនេះ។ប្រឡាយ ហើយនិង វាលស្រូវដែលមិនធានាខុសត្រូវ ការចិញ្ជឹម
ជីវិតតែមួយនោះទេ គឺសម្រាប់មនុស្សរាប់លាន ប៉ុន្តែផងដែរនោះ បានធ្វើវា
យ៉ាងសមរម្យដើម្បីប្រមូលបានជាបន្តបន្ទាប់គ្នាលើសជាធ្លាប់បង្កើតប្រាក់ដើម
ទុនរាប់មិនអស់។
ស្តេចខ្មែរជំនាន់ដើមមានជំនាញ មានការបិនប្រសប់ ហើយនឹងជាអ្នកកាន់
ច្បាប់ដែលជុំរុញចិត្ត ធ្វើដំណើរមកពី ឥណ្ឌា និង មកពីតំបន់ការគោរព
នៃព្រលឹងវិញ្ញាណក្ខន្ធ័ និង ព្រះអទិទេព គឺត្រូវបានបង្កើតប្រាសាទពីរ៉ាមីត
ជាអនុស្សាវរីយ៏ ភ្នំមេរុ។ លើសពីនេះទៅទៀត ប្រាសាទពិតជាត្រូវបាន
ជះត្រឡប់មកវិញទៅក្នុងអាងទឹកដ៏ធំ អស្ចារ្យនៃជលដ្ឋាន (អាងស្តុកទឹក)
ហើយនិងជានិមិត្តរូបនៃរូបតំណាងមហាសាគរពីបុរាណ ។ ដែលមានរាង
ដូចក្តារចតុរង្គមច្ឆសញា (ចំណុច) ជាមួយប្រាសាទដែលបានកសាងពី
ឈើ និង ខ្ទមឬស្សី ហើយនឹង មានផ្សារតូចៗ ជាច្រើន រទេះសេះ ទូក
អ៊ំតូចៗ ជាច្រើន មានសត្វ និង មនុស្សជាច្រើន។ នេះគឺជាជីវិតយ៉ាង
សកម្មដែលត្រូវបានពណ៏នាជាមួយសេចក្តីច្បាស់លាស់ និង ភាពស្រស់
បស់ នៅក្នុងដំណើរដ៏ល្អដែលមាននៅតាមជញ្ជាំង នៃប្រាសាទបាយ័ន។
ប្រហែលជាវិមានដ៏មានឥទិ្ធពលខ្លាំងបំផុតសម្រាប់តែពួកពូជស្តេច មាន
ទេពកោសលដែលប្រជាជនខ្មែរធ្លាប់បង្កើតឡើង។ ជំនឿ នៃច្បាប់ទំលាប់
របស់ពួកគេបានកើតមកពីការជឿទៅលើអាទីទេពហើយនិងពួកគេផ្ទាល់
គឺជាផ្នែកមួយនៃនិស្សារណានៃទេវភាពវិទ្យាសាស្ត្រាខាងសាសនា(ទេវ
តា) ស្តេចខ្មែរបានចាកចេញទៅហើយ(ស្លាប់) ដើម្បីទុកអោយកូន
ចៅជំនាន់ក្រោយនៅក្នុងប្រាសាទរបស់ពួកគេសរសេរអក្សចារឹក ដែល
ជាគំនិតរបស់ពួកគេ និង ពិធីបុណ្យនៃតេជដៃរបស់ពួកគេ។
លើសពីនេះទៅទៀត ប្រភពដ៏មានសារះសំខាន់ក្រៃលែងបំផុតនោះ គឺ
ឯកសារសម្រាប់កសាងឡើងវិញនៃខ្មែរទាំងមូល នៅក្នុងដំណើរជាបន្ត
បន្ទាប់ចុងក្រោយនៃយុគសម័យដ៏រុងរឿង គឺការកំណត់ទៅលើទំនៀម
ទំលាប់ ចារិត ប្រពៃណី ប្រទេសកម្ពុជា អង្គរ ចាប់ពី ខែ សីហា
១២៩៦ ទៅ ខែកក្កដា ១២៩៧។
អង្គរជាអច្ឆរិយះតែមួយ ជារាជធានីប្រកបដោយអស្ចារ្យ នៃតំបន់ទីក្រុង
ជាច្រើនទៀត ដែលមានការរីកចម្រើនគ្រប់់សតវត្សរ៏ គឺប្រាសាទ ត្រូវ
បានដុះរុក្ខជាតិនៅពីលើ ជាកន្លែងដើមនូវអ្វីដែលមនុស្សបានរៀបចំពី
មុន ការបែកបាក់ តាមរយះចន្លោះថ្ម នៅក្នុងទីខ្វែងខ្វាត់ដែលងងឹត
ស្លុបនៃមែក ។
ជាការពិតណាស់ការមានទេសភាពខៀវស្រងាត់នៃរុក្ខជាតិដែលមាន
ភាពស្រស់ស្អាតហួសនិងពិពណ៏នាទៅទៀតនៃបរិយាកាសដែលបាន
គ្របដណ្តប់លើប្រាសាទអង្គរ មានរយះពេល ហើយនឹងឆ្ងាយដាច់
សង្វែង។ ការស្តាប់សម្លេង សត្វយំ និង មើលពន្លឺចែងចាំងពីដើម
ឈើដែលមើលពីកំពូលភ្នំបាក់ខែង ការដើរកំសាន្តក្បែរអាងទឹកព្រះ
រាជរាំង ឬ នៅក្នុងចំណោមសំណង់បាក់បែក នៃព្រះ ពិទុ នៅពេល
ថ្ងៃលិច ពន្លឺបានចាំងមកលើ ស្រាច់ ស្រង់ នៅក្នុងពន្លឺព្រះចន្ទ័ មាន
សេចក្តីរំភើបសប្បាយរីករាយបានដោយសារការដាក់មន្តអាគមគាថា
ដែលមានដំណើរដ៏ល្អសម្រាប់សប្បាយរីករាយជាមួយ ទស្សនះវិទ្យា
នៃសោភណ័ភាព។

Read more...

ទឹកសាបនៅកម្ពុជា

១.ទឹកហូរ

   អូរ ស្ទឹង ព្រែក ទន្លេជាប្រភពទឹកសាបដ៏សំខាន់បំផុត។ទឹកភ្លៀង
ដែលធ្លាក់មក ត្រូវជ្រាបចូល ទៅក្នុងដីមួយចំនួន ឯមួយទៀតដែលមិន
ជ្រាបចូលទៅក្នុងដីបានហូរយ៉ាងលឿនសំដៅទៅតំបន់ ទាន រួចហូរទៅ
ក្នុងអូរស្ទឹង ព្រែក ទន្លេ។ទឹកដែលហូរនោះហៅថា "ទឹកហូរលើផ្ទៃដី"។
ចំណែកឯអូរស្ទឹង ព្រែក ទន្លេ ហៅថា "ផ្លូវទឹក"ផ្លូវទឹកទាំងនោះតែង
តែប្រទាក់គ្នា​ជាបណ្តាញដូចជា ទឹកអូរ ចូលទៅក្នុងស្ទឹងហើយទឹកស្ទឹង
ហូរចូលទៅក្នុងទន្លេ ឬ បឹង ទីបញ្ជាប់ទឹកទន្លេ ហូរចូលក្នុង សមុទ្រ ។
    ប្រទេសកម្ពុជា សំបូរផ្លូវទឹកណាស់ដោយមានស្ថានភាពភូមិ
សាស្រ្តរាងជាបាតខ្ទះ។គេប្រទះឃើញមានទន្លេធំៗព្រែក ស្ទឹង និង
ជ្រោះគ្រប់ទីកន្លែងហូរពីតំបន់ខ្ពស់ជុំវិញមកប្រសព្វ នៅទំនាបដែល
ជាទឹកសំបូរ បឹងតូចធំ។បណ្តាញទឹកសាបនៅកម្ពុជា ត្រូវបានចែកជា
ពីប្រព័ន្ធ គឺប្រព័ន្ធទន្លេមេគង្គនិង ប្រព័ន្ធទន្លេសាប។បណ្តាញផ្លូវទឹក
ទាំងនោះហូរកាត់បង្កើតជា អាងទនេ្លដូចជាអាងទន្លេមេគង្គ អាងទន្លេ
សាប។បណ្តាញផ្លូវទឹកនិងអាងទន្លេអាចការពារទឹកជំនន់ផងនិង កង្វះ
ខាតទឹកផង ៕

២.ទន្លេមេគង្គនៅកម្ពុជា

   ទន្លេមេគង្គជាទន្លេដ៏ធំមួយដែលឈរជួរទី១០លើពិភពលោក និង
ជាទន្លេទី៤ ក្នុងចំណោមទន្លេធំៗនៅចុងបូពា៏ ។ទន្លេមានបណ្តោយ៤២០០
គីឡូម៉ែត្រនិង​មានប្រភព នៅទីបេប៉ែកខាងកើតលើរយះកំពស់៥០០០ម៉ែត្រ។
អាងទន្លេមេគង្គមានផ្ទៃ ៨០០០០០គីឡូម៉ែត្រការរ៉េ ។ប្រព័ន្ធទន្លេមេគង្គជា
ធនធានធម្មជាតិ រួមដោយប្រទេស ៦គឺ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសឡាវ
ប្រទេសថៃ ប្រទេសវៀតណាម ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និង ប្រទេសចិន ។
ដូចនេះបម្រើបម្រាប់និងតំហែទាំប្រព័ន្ធទន្លេមេគង្គគឺ ជាតួនាទីរបស់បណ្តា
ប្រទេសទាំងនោះដែលត្រូវបានកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរួមគ្នា ក្នុងមានឈ្មោះ
ថា "គណះកម្មាធិការទន្លេមេគង្គ"បានបង្កើតឡើងនៅឆាំ្ន១៩៥៧ ។
ប្រទេសកម្ពុជាបានសម្រេចអោយចូលជាសមាជិក នៅឆ្នាំ ១៩៩៥ ។
កិច្ចព្រមព្រៀងថ្មីនេះ ត្រូវបានដូរឈ្មោះ គណះកម្មាធិការទន្លេមេគង្គ
ទៅជា គណះកម្មការទន្លេមេគង្គវិញ ។
   ទន្លេមេគង្គហូរកាត់ប្រទេសកម្ពុជាមានបណ្តោយ៥០០គីឡូម៉ែត្រ
ចាប់ពីខោនទៅទល់និង ប្រទេសវៀតណាម ។ធារទឹកទន្លេមេគង្គនៅ
រដូវវស្សាមាន៣៥០០ ម៉ែត្រគូបក្នុងមួយវិនាទី គឺស្មើ ២០ដងនៃធារទឹក
នៅរដូវប្រាំង ។ទឹកទន្លេមេគង្គបានមកដោយសារការលាយទឹកកកនៅ
ខ្ពង់រាបទីបេ និងទឹកភ្លៀងដែលហូរចាក់មក ក្នុងទន្លេនៅរដូវវស្សា(ពីខែ
មិថុនា ដល់តុលា)។ទឹកដែលនៅរដូវវស្សាពោរពេញដោយដីល្បាប់ដ៏
មានជីវជាតិដែលបានចាក់បង្គរនៅតាមដងទន្លេ មេគង្គផ្នែកខាងលើ
ទន្លេបាសាក់ទន្លេតូចព្រមទាំងដៃរបស់វាដែលហៅថា"ប្រព័ន្ធទន្លេមេគង្គ"។
   បួនសតវត្សកន្លងមកទន្លេមេគង្គនៅកម្ពុជាមានការប្រែប្រួលច្រើន ខែ្ស
ទឹកហូរស៊ីដាច់ច្រាំងទន្លេបណ្តាលអោយដីបាក់ ។នៅតាមពោះទន្លេមាន
ខ្សាច់ដុះហូរហែរដែលគេអាចសង្ខេតឃើញ នៅរដូវសម្រក ។ជីវសាស្ត្រចំរុះ
មួយចំនួន កាន់តែខ្សត់ខ្សោយទៅ ដូចជា ត្រីផ្សោតត្រីគល់រាំង..សង្ខេត
ឃើញស្ទើរតែបាត់បង់អស់ដោយសារការនេសាទខុសច្បាប់ ។

៣.ទន្លេសាប និងបឹងទន្លេសាប

    ទន្លេសាប និងដៃរបស់វាបងើ្កតបានជាប្រព័ន្ធបណ្តាញផ្លូវទឹកដែល
មានលក្ខណះប្លែកដោយវាទទួលទឹកពីទំនាបកណ្តាលទាំងមូលផង និង
ទឹកជំនន់ពីទន្លេមេគង្គផង ។មុននឹងទៅដល់បឹងទន្លេសាបគេត្រូវឆ្លងកាត់់
ទន្លេសាបដែលមានបណ្តាយ១០០គីឡូម៉ែត្រ ។
    តាមរបាយការណ៏ស្តីអំពីលទ្ឌផលស្រាវជ្រាវ​បឹងទន្លេសាបដើម្បី
បញ្ជូលជា បេតិកភណ្ឌពិភពលោក រៀបចំដោយក្រុមហ៊ុនការងារទន្លេ
សាបក្រសួងបរិស្ថាន នៅឆ្នាំ ១៩៩៦ បានអោយដឹងថា ល្បឿនទឹក
ហូរជាអតិបរមាពីទន្លេមេគង្គឆ្គោះទៅ ទន្លេសាប​មាន ១,៧ម៉ែត្រក្នុង
មួយវិនាទី ហើយល្បឿនទឹកហូរ ពីទន្លេសាបឆ្ពោះទៅទន្លេមេគង្គវិញ
មាន ២ម៉ែត្រក្នុងមួយវិនាទី ។បឹងទន្លេសាបត្រូវបាន បំពេញដោយ
ចរន្តទឹកដែលហូរពីទន្លេមេគង្គនៅរដូវវស្សា និងហូរចេញត្រលប់មក
វិញនារដូវប្រាំង​ ។ ល្បាប់ដែលនាំដោយបឹងទន្លេសាបមាន ១,៩​០
០០០០០តោន ក្នុងមួយឆ្នាំ និងល្បាប់ដែលនាំដោយទន្លេសាបចូល
ទៅបឹងមាន ២,៧ ០០០ ០០០តោនក្នុងមួយឆ្នាំ ។បឹងទន្លេសាបនៅ
ពេលទឹកស្រកមានផ្ទៃប្រហែល ៣ ០០០គីឡូម៉ែត្រ និងពេលទឹក
ឡើង មានផ្ទៃ ១០ ០០០គីឡូម៉ែត្រ ។ទោះបីមានការហូរចាក់ល្បាប់
ម៉ដ្ធដោយប្រព័ន្ធទន្លេមេគង្គនិង ប្រព័ន្ធដៃទន្លេជុំវិញ បឹងទន្លេសាបមាន
អត្ថប្រយោជន៏ យ៉ាងណាក៏ដោយក៏គំនរល្បាប់ទាំងនោះអាចធ្វើអោយ
តំបន់មួយចំនួននៃបឹងទន្លរសាប រីង រាក់ទៅៗ ក្នុងប៉ុន្មានសតវត្ស
ខាងមុននេះ ជាមិនខានពីព្រោះគំនរបឹងកើនប្រមាណពី ៣សង់ទីម៉ែត្រ
ទៅ ៤ សង់ទីម៉ែត្រ ក្នុងមួយឆ្នាំ ។
   បច្ចុប្បន្នបឹងទន្លេសាបកំពុងទទួលការគំរាមគំហែងដោយសារតែ
គំនរល្បាប់ ។ភាពរាក់នាំតំបន់នោះជាកតា្តអាក្រកធ្វើអោយខូចបរិស្ថាន
បឹងទន្លេសាប​និង ធ្វើអោយប្រភេទត្រីខ្លះផុតពូជ ។ប្រព័ន្ធទន្លេមេគង្គ
ទន្លេសាប និងបឹងទន្លេសាប ជាប្រភពធនធានទឹកសាប ដ៏សំបូរបែប
នៅកម្ពុជាបង្កើតជាប្រព័ន្ធ បរិសា្ថន(អេកូឡូស៊ី)មានតំលៃជាសកល។
ការផ្លាស់ប្តូរទិសដៅទឹកហួរនៃទន្លេសាបក្នុងមួយឆ្នាំ ២ដងជាលក្ខ័ខណ្ឌ
អេកូឡូស៊ី ពិសេសទ្រទ្រង់នូវប្រព័ន្ធជីវសាស្ត្រចំរុះ នៅក្នុងបឹងទន្លេសាប
អោយលំនឹង និងលូតលាស់ ។ម៉្យាងទៀតទន្លេសាបបង្លលក្ខណះ
អំណោយផលដល់ប្រភេទត្រីទឹកសាប និងត្រីទឹកប្រៃ​ ខ្លះផ្លាស់ទីពីទន្លេ
មេគង្គមកបន្ត ពូជលូតលាស់នៅក្នុងបឹងទន្លេសាបទៀតផង ៕

Read more...

ពឥមានទាន់ហេតុការណ៏
មានរញ្ជូយដីនៅប្រទេស ឈីលី

      កាលពីម៉ោង​ ៣:៣៤:១៧ វិនាទី​​   ថ្ងៃសៅរ៍​ ទី១៧​ ខែ កុម្ភះ មាន
រញ្ជួយដ៏ខាំ្លង​ មួយ នៅប្រទេស ឈីលី មាន ៨.៨ រិចទ័រ បានកើតឡើង៩០
គីឡូម៉ែត្រ ខាងជើងនៃទីក្រុង​ ខុនសិតសិន​ ។ ការរញួយដី មានរយះពេល 
១នាទី កន្លះវិនាទី ,នេះបើយោងទៅតាមសំដីរាយការណ៏ , គឺជាព្រឹត្តិការណ៏
ដ៏ខ្លាំងមួយនៅក្នុង​ សម័យបច្ចុប្បន្ននេះ ។ ការអភិវឌ្ឍន៏ និង​ការរៀបចំ ដ៏សំ
ខាន់បំផុត នៃប្រទេសឈីលី សម្រាប់ប្រភេទព្រឹត្តឹការណ៏ធម្មជាតិ  គឺការជួយ
សង្រោះប្រទេស អោយចាកចេញពីវិនាសកម្មដ៏ខាំ្លងបំផុត ដូចជាវាបានកើត
ឡើង នៅប្រទេស ហៃទីមួយខែកន្លងមក ផងដែរនោះការរំញ្ជួយដី ទៅដល់
ប្រជាជនឈីលី ខ្លាំងជាង ៥០០ដងកាលពីមុន ។​ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ 
ការខូចខាត​ និងជនរងគ្រោះ នៅតែ មានការព្រួយបារម្ភ ។​ មនុស្ស ៧០៨
នាក់ ត្រូវបានស្លាប់ នេះបើតាមរាយការណ៏ដោយពីប្រភពរដ្ឋមន្រ្តី ។
     ស្រទាប់នៃ ការរំញ្ជួយដី គឺនៅក្នុងតំបន់ ប៊ីអូ ប៊ីអូ  
ក្បែរទីក្រុង ខុនសិបសិន  មានចំម្ងាយ៥០០គីឡូម៉ែត្រ
ភាគខាងត្បូង នៃ សាន់ថៀហ្គូ ។ វាបានធ្វើអោយមាន
ការប្រកាសអាសន្ន រលកស៊ូណាមី ទៅដល់ប្រទេស
ទាំងអស់ ដែលនៅជុំវិញ អាងសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក ដូចជា
ប្រទេស អាមេរិក អ្នករស់នៅជុំវិញមហាសមុទ្រ និង
​នៅអាស៊ី ។
     ទីក្រុង ខុនសិបសិន និង ឃូរិកូ និង​ តាលកា គឺជា
ទីក្រុង​ដែលទទួលឥទិ្ធពលខ្លាំងជាងគេ ។បានបំផ្លាញផ្លូវជាច្រើន 
គឺជាពិសេស ធ្ងន់ធ្ងរនោះ ទីក្រុង ខុនសិបសិន ដែលស្ពានចាស់បាន រលំបាក់
ខ្ទេចខ្ទីរ ជាសំណាងល្អវា មិនសូវមានការប្រើប្រាស់ ។
     ឥទិ្ធពល ស៊ូណាមី កើតឡើងនៅ តាលកាឆាន់ណូ និង​ អ៊ីឡូកា មានរយះ
ពេល ១៥នាទីបន្ទាប់ពី រំញ្ជួយដី។ នៅក្នុង យូអាន ហ្វឺណេដី អាឈីភីឡាហ្គូ  
ស៊ូណាមី ត្រូវបានសំលាប់ មនុស្ស ៥នាក់ និង​១១ត្រូវបានបាត់ខ្លួន  នេះបើយោង
ទៅតាមសម្តីអ្នករាយការណ៏។
     នៅសាន់ថៀហ្គូ សំនង់អាគារ បី បួន បានដួលរលំ។​ មិត្តភក្តិ នៅតាម ប្លុក 
ដែលរស់នៅភាគខាងត្បូង នៃរាជធានី  ត្រូវបានរាយការណ៏ដោយ ឈាត ដែលជា 
អគ្គីសនី ។ អ៊ីនធឺណេត និង​ទូសព្ទ័ សម្រាប់ពេលខ្លះ និង មានការ​ ខូចខាត ។
     គ្រោះថា្នក់ ​ ស៊ូណាមី នៅក្នុង​ មហាសមុទ្រ ប៉ាស៊ីហ្វិក នៅមានបន្ត​ ដំណើ
សមជាពិត​ ប៉ុន្តែ ប្រទេសមួយចំនួន ដូចជា ប្រទេស  ពឺរូ  អ៊ីហ្វ័រដឺ  កូឡុំប៊ី​ និង 
យូនីធីតស្ទេត បានប្រុងប្រយ័ត្នជាបណ្តោះអាសន្ន ។
     ប្រលានដ្ឋានអន្តរជាតិ អាន់ធឺរូ​ មឺរីណូ ប៊ីណែត នៃសាន់ថៀហ្គូ  រងទុកការ​ 
បំផ្លាញយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ហើយការ ហោះហើរ​ ទៅប្រទេស ឈីលី បានត្រូវវាង ទៅ
ប្រទេស អាហ្គេនទីណា​ ពឺរូ​ និងអាន់តូហ្វាហ្គាស្ទា​ (ឈីលី)។
     ខ្សែរថភ្លើង នៃសាន់ថៀហ្គូ  បានបញ្ឍប់ជាបណ្តោះអាសន្ន និង​ វាត្រូវបាន
និយាយដោយមន្ត្រីប៉ូលីស ថា វានឹងកើតឡើង សារជាថ្មីនៅថ្ងៃអាទិត្យ​ ។​ ផ្លូវ ភែន
អាមេរិកខេន រងការខូចខាតយ៉ាងខ្លាំង រវាង សាន់ថៀហ្គូ និង​ ទីម៉ូហ្គូ ។
     ប្រទេសផ្សេងទៀត 
     រងគ្រោះរំញ្ជូយដីឈីលី​ ត្រួវបានឈានទៅដល់ប្រទេស  អាហ្គេនទីណាផងដែរ
ជាពិសេសនោះ នៅក្នុង ខេត្ត សាន់ ជូអាន់ និង​ មេនដូហ្សា និង​ជាមួយ ថាមពល​ 
នៅក្នុង រីអូ ណីហ្រូ ​ ឈូបប៊ូត និង​ ឡាផ៉ាមផា បន្ទិចបន្ទួចផងដែរ។
     ការប្រុងប្រយ័ត្ន នៃ ស៊ូណាមី ត្រូវបាន ផ្តល់អោយ នៅក្នុង ពឺរូ  អ៊ីហ្វ័រដឺ  
កូឡុំប៊ី កូស្កា រីកា មិសិចកូ យូនីធីតស្ទេត ញ៉ូហ្សាឡេន ផូលីនីសៀ  ហាវៃ  
ភីលីពីន  និង ប្រទេស​ ជប៉ុន ។
     វិនាសកម្ម ឆ្នេរទន្លេ
បើតាមការរាយការណ៏ កំពុងកើតឡើងលេចឡើងផុសពីទឹក នៃរបក គឺសំបកនៃ
ការបំផ្លាញ នៅក្នុងតំបន់ផ្សេងៗទៀត​។

Read more...

ភាពខុសគ្នាខ្លះ មិនអោយចូលរួម ឬ ធើ្វអ្វីមួយអោយមានដែនកំណត់
ផ្អែកទៅលើ មូលដ្ឋាន ៦ ដែលមានឥទិ្ធពល ឬ គោលបំណងធ្វើអោយ
អន់ថយ​ ឬ ការទទួលស្គាល់ទុកជាមោឃះ ការសប្បាយរីករាយ ឬ
លំហាត់ប្រាណ ដោយស្រ្តី​ ដែលមិនយកចិត្តទុកដាក់នៃ ប្តីរបស់
ពួកគេ មូលដា្ឋន ភាពស្មើគ្នា រវាងបុរសនិង ស្រី្ត សិទិ្ធមនុស្ស និង​
សេរីភាពជាមូលដ្ឋានគ្រឹះ ក្នុងលទិ្ធនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច សង្គម
វប្បធម៏ ជាពលរដ្ឋ ឬ មានអ្វីផ្សេងៗទៀត ។
ផងដែរនោះ វាបង្កើតឡើង នូវសកម្មភាព សម្រាប់ការដាក់ចុងបញ្ជប់
ការរើសអើង មូលដ្ឋានគ្រឹះទាំង៦ សម្រាប់រដ្ឋដែល អោយសច្ចានុមតិ
ក្នុងទំនាក់ទំនង ដែលត្រូវបានគេត្រូវការ ក្នុង ចាត់ទុកមានភេទស្មើគ្នា
ទៅក្នុងច្បាប់ នៃគ្រួសាររបស់ពួកគេ លុបចោលការរើសអើង ចាត់
ចែងទុកក្នុងច្បាប់ របស់ពួកគេ និង​ អនុម័តនូវចាត់ចែងថ្មី ដើម្បីការ
ពារប្រឆាំងការរើសអើង​ប្រឆាំងស្រ្តី ។ ពួកគេត្រូវតែ បង្កើត តុលាការ
ឬ សាលាក្តី និងសា្ថប័នសាធារណះ ក្នុងការធានា ស្រ្តី ប្រសិទ្ធិភាព
ការពារប្រឆាំង ការរើសអើង និង ប្រកាន់យកជំហាន ដែលត្រូវបំបាត់
ចោលទម្រង់ទាំងអស់ នៃការប្រកាន់​ និងជាជំហានមួយដែលដើម្បីបំ
បាត់ចោល​ទម្រង់ទាំងអស់នៃ​ការប្រកាន់ភេទបានការពារក្នុងការប្រឆាំង
ស្រ្តីដោយ​ ខ្លួនផ្ទាល់ អង្គការ និង ​សហគ្រាស។
ពិធីសា​ នៅក្នុង ធម្មនុញ្ញ អាព្រិច​ ផ្តោតទៅលើ សិទ្ធមនុស្ស និង​
ប្រជាជន​ ជាសិទ្ធនៃ ស្រ្តី ក្នុង អាព្រិច ភាពល្បីល្បាញដ៏ល្អ ដូច
ជា​ ទទួលស្គាល់​ សិទ្ធស្រ្តី ​ ត្រូវបានយល់ព្រម ដោយ​ សហជាតិ
អាព្រិច នៅថ្ងៃទី ១១ កក្កដា ២០០៣ ​នៅឯ កំពូលខ្ពស់របស់វា គឺ
ក្នុង សិទ្ធ ។

Read more...

សិទ្ធនារី ឬ​ ថ្ងៃសិទ្ធនារី

      ក្រុមសិទ្ធរបស់ស្រ្តីជាច្រើន អាស្រ័យទៅលើ មានសេរីភាព និង​ 
ផ្តល់ឈ្មោះឬ​ អំណាចនៃស្រ្តី និង ក្មេងស្រីៗ ដែលគ្រប់អាយុទាំងអស់។
សិទ្ធទាំងនេះអាចមាន ឬ មិនអាចត្រូវបាន ង្កើត ដែលមិនអើយពើឬ ត្រូវ
បានសង្កិតសង្កិន ដោយ ច្បាប់ ​ប្រពៃណី និង អាក្បកិរិយា នៅក្នុង ការ
ចូលរួមក្នុងសង្គម ។ សេរីភាព ត្រូវបាន ប្រមូលជាក្រុមទាំងអស់គ្នា និង 
ត្រូវមានភាពផ្សេងៗពីគ្នា ដែលមកពីសញ្ញាណធំទូលាយ ឬមកពីខុសពីគ្នា
នៃសិទិ្ធមនុស្ស ពីព្រោះពួកគេ ជារឿយៗ ខុសប្លែងៗពីគ្នា ដែលមកពីមាន
សេរីភាពមកជាប់ជាមួយ ដែលកាន់កាប់ដោយ ឬ ត្រូវបានស្គាល់ បុរស 
និងក្មេងប្រុសជាច្រើន និង​ ពីព្រោះតែ អ្នកសកម្មនិយម សម្រាប់រឿងប្តឹង
តវា ដែលបានជាប់មកជាមួយ នៃប្រវត្តិសាស្រ្ត និង ទំនៀមទំលាប់ ដែល
ប្រឆាំង ការបញ្ញេញកម្លាំង នៃសិទិ្ធ ដោយ ស្រ្តី និង ក្មេងស្រីៗ ។
រឿងរាវដែលជាធម្មតាបានចូលរួមជាមួយ ជាតិ នៃសិទ្ធិរបស់នារី  តាមការ
គិតមិនត្រូវបានកំណត់ ទៅលើ សិទិ្ធ ដែលមានសេចក្តីសុចរិតនៃរាងកាយ 
និង ស្វ័យភាព   ការបោះឆ្នោត ការកាន់កាប់ការិយាល័យសាធារណះ
ការធ្វើការងារ​ ការមានប្រាក់ខែសមរម្យ ឬ ការចំណាយស្មើគ្នា ការ
មានកម្មសិទិ្ធផ្ទាល់ខ្លួន មានអប់រំ ការមានបម្រើនៅក្នុងកងទ័ព ឬ ក៏អាច
គ្រប់អាយុត្រូវទៅបម្រើកងទ័ព និង ការមានប្តី  នៃសាច់ញ្ញាតិ និង សិទិ្ធ
សាសនា។ ស្រ្តី និង អ្នកគាំទ្រ ពួកគេ បានឃោសនាបញ្ចុះបញ្ជូល និង 
ក្នុងនៅកន្លែងខ្លះមានការបន្តការឃោសនា សម្រាប់ ដូចទៅនឹងសិទិ្ធបុរស។
ប្រវតិ្តសាស្រ្ត
យោងទៅតាម លោក ហ្យាមែល និងលោក ប៉ាដាវីន បានបញ្ជាក់ថា 
រូបចំលាក់ស្រី្តនីមួយៗ បានបញ្ជាក់កាន់តែខ្ពស់ ក្នុងអំឡុងពេល ឪពុក
ម្តាយ​ ក្នុងសម័យសករាជ មិនត្រូវបានសម្រេចគោលបំណង ដោយហេតុ
តែ ចិត្តសប្បុរសនៃ បុរស ឬ ព្រោះតែ ដំណើររបស់ធម្មជាតិ​។ ផងដែរ
នោះវាត្រូវបានសម្រេចបំណង ដោយតាមរយះ ការព្យាយាមយូរអំវែង 
និង ការពលីកម្មទៅលើផ្នែកមួយនៃស្រ្តី និង តែមួយនោះ នៅពេលដែល
សង្គមត្រូវការវិភាគទាន និង ការងារ របស់ស្រី្ត ជាពិសេសបន្ថែមទៀត
នោះ ក្នុងអំឡុងពេល សង្គ្រាមលោកលើកទី ២ ហើយនិង ដោយសារ
តែ ការធ្វើអោយរឹតតែខ្លាំងឡើង សម្រាប់កការផ្លាស់ប្តូរ នៃបច្ចេកទេស ។
ពលរដ្ជសម័យបុរាណ
តាមគម្ពីរហិណ្ឌូ រៀបរាប់ថា មានប្រពន្ធល្អ អាស្រ័យទៅលើ "ស្រ្តីមាន 
សន្តានចិត្តល្អ មានការនិយាយស្តីពិរោះ និង ខ្លួនប្រាណ ត្រូវថែរក្សា
ក្នុង ដោយយកចិត្តទុកដាក់​  ភាពបានកេរ្តិ៏ឈ្មោះខ្ពស់ ក្នុងពិភពលោក
យើងនេះ និង បន្ទាប់មកដូចទៅនឹង ទីអាស្រ័យ ជាមួយប្តីរបស់ស្រ្តី ។
នៅក្នុង ស្រ្តីបុរាណអាទែន គឺ ជារឿយៗ អនីតិជន និង ជាប្រធាន 
ដើម្បី​ បុរស  ដូចជា​ ឪពុក បងប្រុស ឬ   ញ្ញាតិសន្តាន
ប្រុសផ្សេងទៀត របស់ពួកគេ។ ការយល់ព្រម ឬ ការអនុញ្ញាត របស់
ស្រ្តី ក្នុងរៀបអាពារហ៏ពិពារហ៏ មិនត្រូវជាទូទៅនោះទេ តាមការគិតអាច
មានសារះសំខាន់ និង ស្រ្តី ត្រូវបាន​តម្រូវ ដើម្បីចុះចូល ទៅក្នុង គោល
បំណងនៃឪពុកម្តាយ ឬ ប្តី របស់ស្ត្រី​។  រឿង ទីក្រុងរ៉ូមបុរាណ ក្មេងៗ
ទាំងអស់ ត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ ដោយមិនគិតអំពី អាយុ ឬ ភេទនោះទឹ
ដើម្បី អនុញ្ញាតច្បាប់ នៃការស្និតស្នាលជាមួយឪពុករបស់ពួកគេ ក្នុង
អំឡុងពេលដែលគាត់បានរស់នៅ  និង ពួកគេ នឹងទទួលបានសេរីភាព
ត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់​ នៅពេលដែលគាត់បានស្លាប់។ ការស្និតស្នាលជាមួយ
ឪពុក អាចអនុញ្ញាត​ អោយកូនៗរបស់គាត់ ឬ អ្នកបម្រើ មានលក្ខណះ
ពិសេស ប៉ុន្តែ កម្មសិទិ្ធពួកគាត់ និង​ពួក គឺមាន ព្រំដែន តាមរយះការ
ប្រើប្រាស់វា។ កិច្ចការស្រុះស្រួលគ្នា ត្រូវបានបង្កើតដោយ ថាមពល 
ក្មេងៗ ដោយមិនគិតអំពី អាយុ ឬ ភេទ ដែលត្រូវតែ យល់ព្រមភ្លាមៗ
ដោយ ឪពុករបស់ពួកគេ ។ កូនៗទាំងអស់ ទទួលមរតកស្មើៗគ្នា ពី
ឪពុករបស់ពួកគេ ឥតគិតទៅលើអាយុ ឬ ភេទ នោះទេ ដោយសារតែ
សម័យរាជាអធិរាជនៃប្រវត្តិសាស្ត្រ រ៉ូម៉ាន់  មានបន្ទាបបន្ទោក ដែលរួម
ទាំង គ្មានបណ្តាំ អោយទទួលមរតក។ ដំបួង ក្នុងសាធារណះរដ្ឋ ស្រ្តី
ជាប្រធាន ដើម្បីក្នុងការផ្តល់នូវកិតិ្តយសររៀបអាពារហ៏ពិពារហ៏  ប៉ុន្តែ 
ទំនៀមទំលាប់ បានសាបសួន្យដោយសារតែ ជាសាធារណះមានលក្ខណ
ចាស់ ក្នុងការយល់ស្របរៀបអាពារហ៏ពិពារហ៏ ដោយគ្មានផ្តល់នូវកិតិ្តយស
ដែលមិនអនុញ្ញាត ប្តីខ្លះមានសិទ្ធិច្រើនពេកទៅលើ ប្រពន្ធរបស់គាត់ ។
នៅពេលដែលបានរៀបការដោយគ្មាន ផ្តល់កិតិ្តយស ស្រ្តីគឺមិនមានសេរី
ភាពនៃប្តីរបស់នាង ដែលអនុញ្ញាតិសមស្របទៅតាមច្បាប់ ដែលអាច
គាត់អោយពសម៉ាយ ដូច នាង តម្រូវចិត្តដោយគ្មាន ជាតម្រូវការខ្លះ។
នៅសង្គមជាតិយូនីត និង សិទិ្ធ របស់នារី
នៅក្នុងឆ្នាំ​១៩៤៦ សង្គមជាតិយូនីត បានបង្កើតគណះកម្មាការ សម្រាប់
គ្រប់គ្រង​រូបចំលាក់ ស្រ្តី​។ ភាពពិត គឺជាផ្នែក​ ដែលទាក់ទងទៅលើ រូប
ចំលាក់ស្រ្តី  ការបែងចែកសិទ្ធិមនុស្ស  ផ្នែកនៃករណីកិច្ចទំនាក់ទំនង 
និង ពេលឥឡូវ ជាផ្នែកនៃ សេដ្ឋកិច្ច និង​ ទំនាក់ទំនង ក្រុមប្រឹក្សា ។
តាំងពីឆ្នាំ ១៩៧៥  សង្គមជាតិយូនីត មានកេរ្តិ៏មរតកតៗមកពីដើម នៃ
ការប្រជុំលើពិភពលោក​ ទាក់ទងទៅលើរឿងរាវរបស់ស្រ្តី  ការចាប់ផ្តើម
ជាមួយ សនិ្នបាទពិភពលោក នៃ ឆ្នាំរបស់ស្រ្តីអន្តរជាតិ ក្នុង​ទីក្រុង​ 
មិកសិច(មិកសិចកូ)។ ការសន្និបាទ ទាំងនេះ បានបង្កើតឡើង ជា
សមោសរដ្ឋអន្តរជាតិ សម្រាប់ សិទិ្ធរបស់ស្រ្តី​  ប៉ុន្តែ ផងដែរនោះ 
ការធ្វើអោយល្បីល្បាញ មានការបែងចែក​ រវាង ស្រ្តី​ ដែលមានវប្បធម៏
ខុសប្លែក និង ដែលមានការពិបាកព្យាយាម ទៅលើគោលសីលធម៏ 
ដោយទូទៅ ។
សនិ្នបាទបួនប្រទេស លើពិភពលោកមាន​ តាំងពីដើម ​ជាដំបូង​ទីក្រុង
មិកសិចកូ  មានសិទ្ធិនារី ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៥  ទីពីរ ទីក្រុង កូភេនហ៊េជេន
ឆ្នាំ១៩៨០  និង ទីបី ក្នុង​ណែរ៉ូប៊ី ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៥ ។ កិច្ចប្រជុំលើកទី
បួនលើពិភពលោក បញ្ហា ស្រ្តី ក្នុង ទីក្រុង ប៉េងជីង ឆ្នាំ១៩៩៥ ជា
វេទិការសម្រាប់សកម្មភាពត្រូវបាន ចុះហត្ថលេខា​។​ នេះបានរួមបញ្ជូល 
ការផ្តាច់ញារក្នុង សម្រេចគោលបំណង " ភាពស្មើគ្នា និង អោយ
អំណាចទៅស្រ្តី​ ។
ច្បាប់អន្តរជាតិ​ និង ច្បាប់តាមតំបន់
ទំនាក់ទំនង តាមបំបាត់ចោល នៃសណ្ឋានទំាងអស់នៃ

ប្រឆាំងការប្រកាន់ស្រី្ត 
អត្ថបទ សខាន់ :ការទំនាក់ទំដោយបំបាត់ចោល ទម្រង់ទាំងស្រុងនៃរូប
រាងការប្រឆាំងស្រ្តី
សេចក្តីថ្លែងការណ៏លើសកលលោក នៃសិទិ្ធមនុស្ស បានយល់ព្រមក្នុង
ឆ្នាំ ១៩៤៨  ដាក់ដំកល់ "សិទ្ធិស្មើគ្នា រវាងបុរសនឹងស្រ្តី" និង អាច
និយាយទាំងពីបានថា មានភាពស្មើគ្នា និង មានយុត្តិធម៏ស្មើគ្នា ។
ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៩សង្គមជាតិយូនីត  មានការប្រជុំទូទៅ ទុកជាការទំនាក់
ទំនង ទៅលើការបំបាត់ទម្រង់ការរើសអើង​ ប្រឆាំងស្រ្តី ។ បានរៀប
រាប់អំពី កម្រងសិទ្ធិឯជនអន្តរជាតិ សម្រាប់ស្រ្តី  វារួមបញ្ជូលអនុភាព
នៅ ទី៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៨១។ យូនីត សេ្ទត គឺជា ជាតិដែលបង្កើត
តែមួយមុនគេ ដែលមិនបាន សច្ចាប័ន ទំនាក់ទំនង តាមបំបាត់ចោល
នៃសណ្ឋានទំាងអស់នៃប្រឆាំងការប្រកាន់ស្រី្ត​​ ។
ការទំនាក់ទំនង មានការកំណត់យ៉ាងច្បាស់លាស់អំពី ការរើសអើងប្រ
ឆាំងស្រ្តី តាមរយះកំណត់:
ភាពខុសគ្នាខ្លះ  មិនអោយចូលរួម ឬ ធើ្វអ្វីមួយអោយមានដែនកំណត់
ផ្អែកទៅលើ មូលដ្ឋាន ៦ ដែលមានឥទិ្ធពល ឬ គោលបំណងធ្វើអោយ
អន់ថយ​ ឬ ការទទួលស្គាល់ទុកជាមោឃះ  ការសប្បាយរីករាយ ឬ 
លំហាត់ប្រាណ ដោយស្រ្តី​   ដែលមិនយកចិត្តទុកដាក់នៃ ប្តីរបស់
ពួកគេ  មូលដា្ឋន ភាពស្មើគ្នា រវាងបុរសនិង ស្រី្ត  សិទិ្ធមនុស្ស និង​
សេរីភាពជាមូលដ្ឋានគ្រឹះ ក្នុងលទិ្ធនយោបាយ  សេដ្ឋកិច្ច  សង្គម 
វប្បធម៏  ជាពលរដ្ឋ  ឬ មានអ្វីផ្សេងៗទៀត ។
ផងដែរនោះ វាបង្កើតឡើង នូវសកម្មភាព សម្រាប់ការដាក់ចុងបញ្ជប់
ការរើសអើង មូលដ្ឋានគ្រឹះទាំង៦ សម្រាប់រដ្ឋដែល អោយសច្ចានុមតិ
ក្នុងទំនាក់ទំនង ដែលត្រូវបានគេត្រូវការ ក្នុង ចាត់ទុកមានភេទស្មើគ្នា
ទៅក្នុងច្បាប់ នៃគ្រួសាររបស់ពួកគេ   លុបចោលការរើសអើង ចាត់
ចែងទុកក្នុងច្បាប់ របស់ពួកគេ  និង​ អនុម័តនូវចាត់ចែងថ្មី ដើម្បីការ
ពារប្រឆាំងការរើសអើង​ប្រឆាំងស្រ្តី ។ ពួកគេត្រូវតែ បង្កើត តុលាការ
ឬ សាលាក្តី និងសា្ថប័នសាធារណះ ក្នុងការធានា ស្រ្តី ប្រសិទ្ធិភាព
ការពារប្រឆាំង ការរើសអើង និង ប្រកាន់យកជំហាន ដែលត្រូវបំបាត់
ចោលទម្រង់ទាំងអស់ នៃការប្រកាន់​ និងជាជំហានមួយដែលដើម្បីបំ
បាត់ចោល​ទម្រង់ទាំងអស់នៃ​ការប្រកាន់ភេទបានការពារក្នុងការប្រឆាំង
ស្រ្តីដោយ​ ខ្លួនផ្ទាល់ អង្គការ  និង ​សហគ្រាស។
ពិធីសា​ នៅក្នុង ធម្មនុញ្ញ អាព្រិច​ ផ្តោតទៅលើ សិទ្ធមនុស្ស និង​
ប្រជាជន​ ជាសិទ្ធនៃ ស្រ្តី ក្នុង អាព្រិច  ភាពល្បីល្បាញដ៏ល្អ ដូច
ជា​ ទទួលស្គាល់​ សិទ្ធស្រ្តី ​ ត្រូវបានយល់ព្រម ដោយ​ សហជាតិ
អាព្រិច នៅថ្ងៃទី ១១ កក្កដា ២០០៣ ​នៅឯ កំពូលខ្ពស់របស់វា គឺ
ក្នុង សិទ្ធ ។
សិទ្ធបានបង្កើតថ្មី និង មាត្រានៃច្បាប់
ការបង្កើតសិទ្ធ ជាសិទ្ធដែលទាក់ទងទៅនឹង​ ភេទ ការបន្តពូជ និង
ការបង្កើននូវសុខភាព។ ការបង្កើតសិទ្ធ ថី្ម មិនត្រូវបានគេទទូលស្គាល់
ជាសិទ្ធមនុស្ស អន្តរជាតិនោះទេ និង​ ត្រូវបានគេ​​មានពេលកំណត់
ដែលអាចរួមបញ្ជូលខ្លះ និង ទាំងអស់ តាមរយះ សិទ្ធជាច្រើន សិទ្ធ
ជា​ នីត្យានុកូល ឬ ដំណើរមានគត៏មិនសម្រេចបាន ។ សិទ្ធ ដើម្បី
គ្របគ្រង ការបង្កើតមុខងារថ្មី មួយ សិទ្ធជាការកំណត់ នូវគុណភាព
ការថែរក្សាសុខភាព និង សិទ្ធជា ការអប់រំ និង រៀបចំអោយមាន
លំដាប់លំដោយក្នុងការ បង្កើត​ជម្រើសជាសេរី ដែលបានមកពី ការ
បង្ខិតបង្ខំ  ការប្រកាន់ភេទ និង ការប្រើអំពើហិង្សា ។ ផងដែរនោះការ
បង្កើតសិទ្ធ អាចមានការទទួលស្គាល់ ឬ​ យល់ ក្នុងការ រួមបញ្ជូលជាការ
អប់រំ អំពី ​ការធើ្វកុំអោយមានកូន និង ការបញ្ជូនឆ្លងមេរោគផ្សេងៗ តាម
ភេទ និង សេរីភាព មកពី  ការបង្ខិតបង្ខំ កុំអោយមានកូនបាន និង 
ការធើ្វកុំអោយមានកូន អនុវត្តន៏ការការពារមូលដ្ឋានភេទ ដូចជា 
កាយវិកលកម្មអង្គជាតិស្រ្តី និង​ ការកាត់អវយវះណាមួយចេញ​ ។
មាត្រច្បាប់ ត្រូវបានគេទទួលជាសិទ្ធ នៃបុរស​ និង​ ស្រ្តីទាំងពី 
ប៉ុន្តែ ផងដែរនោះជារឿយៗ មានការរីកចំរើន សិទ្ធរបស់ស្រ្តី ។
ប្រជាជនជាតិយូនីត មានប្រាក់ទុន និង អង្គការសុខភាពពិភពលោក
ជួយឧបត្ថម្ភ សម្រាប់ មាត្រសិទ្ធ ជាមួយ ការបញ្ជាក់ជាលើកដំបូង
ទៅលើសិទ្ធស្រ្តី ។ ការគិត នៃសិទ្ធទាំងនេះ ជាលើកដំបូង បន្ទាប់ពី
សិទ្ធមនុស្ស នៅ ឆ្នាំ១៩៦៨ របស់ ប្រទេសជាតិយូនីត ជា សនិ្នសិទ្ធ
អន្តរជាតិ ទៅលើ សិទ្ធមនុស្ស ។ អត្ថបទ ១៦ នៃការប្រកាស ជាការ
ទទួលស្គាល់​មាត្រាច្បប់ សិទ្ធជាច្រើន នៃ សិទ្ធមនុស្ស និង រដ្ឋ  ឪពុក
ម្តាយជាច្រើន មានមូលដ្ឋានគ្រឹះ នៃសិទ្ធមនុស្ស ដើម្បី សម្រេចចិត្តយ៉ាង
សេរី និង មានទំនួលខុសត្រូវ និង ការទំនេរនៃ កូនរបស់ពួកគេ ។
ដំណើរមានគត៏
ដំណើរមានគត៏ របស់ស្រ្តី ត្រូវបានគេ កំណត់ ដោយ ច្បាប់ ក្នុងប្រទេស
ស្ទើរតែទាំងអស់ក្នុងពិភពលោក ។ ព្រឹត្តិការណ៏ដែលជា ដំណើរមានគត៏ 
គឺជា ត្រូវបានអនុញ្ញាត ដោយ ច្បាប់  ស្រ្តីអាច កំណត់ ជំហានសុវត្តិ
ភាពក្នុងការមានគត៏ ។ ចំនួនដ៏តិចបំផុតនៃ ប្រទេសដែលហាមឃាត់
ដំណើរមានគត៏ក្នុងករណីទាំងអស់ ។ ក្នុងប្រទេសស្ទើរតែទាំងអស់ និង
យុត្តាធិការ ការរលូតកូន ត្រូវបានអនុញ្ញាត ជួយសង្រ្គោះ ជីវិតស្រ្តីមាន
គត៏ ឬ ដែលមានផ្ទៃពោះ បណ្តាលអោយមាន ការរំលោភ ឬ ការមាន
ស្មន់សារហាយ។







កំពុងសា្ថនា 
This page is creating 

Read more...

ពឥមានទាន់ហេតុការណ៏
មានរញ្ជូយដីនៅប្រទេស ឈីលី

      កាលពីម៉ោង​ ៣:៣៤:១៧ វិនាទី​​   ថ្ងៃសៅរ៍​ ទី១៧​ ខែ កុម្ភះ មាន
រញ្ជួយដ៏ខាំ្លង​ មួយ នៅប្រទេស ឈីលី មាន ៨.៨ រិចទ័រ បានកើតឡើង៩០
គីឡូម៉ែត្រ ខាងជើងនៃទីក្រុង​ ខុនសិតសិន​ ។ ការរញួយដី មានរយះពេល 
១នាទី កន្លះវិនាទី ,នេះបើយោងទៅតាមសំដីរាយការណ៏ , គឺជាព្រឹត្តិការណ៏
ដ៏ខ្លាំងមួយនៅក្នុង​ សម័យបច្ចុប្បន្ននេះ ។ ការអភិវឌ្ឍន៏ និង​ការរៀបចំ ដ៏សំ
ខាន់បំផុត នៃប្រទេសឈីលី សម្រាប់ប្រភេទព្រឹត្តឹការណ៏ធម្មជាតិ  គឺការជួយ
សង្រោះប្រទេស អោយចាកចេញពីវិនាសកម្មដ៏ខាំ្លងបំផុត ដូចជាវាបានកើត
ឡើង នៅប្រទេស ហៃទីមួយខែកន្លងមក ផងដែរនោះការរំញ្ជួយដី ទៅដល់
ប្រជាជនឈីលី ខ្លាំងជាង ៥០០ដងកាលពីមុន ។​ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ 
ការខូចខាត​ និងជនរងគ្រោះ នៅតែ មានការព្រួយបារម្ភ ។​ មនុស្ស ៧០៨
នាក់ ត្រូវបានស្លាប់ នេះបើតាមរាយការណ៏ដោយពីប្រភពរដ្ឋមន្រ្តី ។
     ស្រទាប់នៃ ការរំញ្ជួយដី គឺនៅក្នុងតំបន់ ប៊ីអូ ប៊ីអូ  
ក្បែរទីក្រុង ខុនសិបសិន  មានចំម្ងាយ៥០០គីឡូម៉ែត្រ
ភាគខាងត្បូង នៃ សាន់ថៀហ្គូ ។ វាបានធ្វើអោយមាន
ការប្រកាសអាសន្ន រលកស៊ូណាមី ទៅដល់ប្រទេស
ទាំងអស់ ដែលនៅជុំវិញ អាងសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក ដូចជា
ប្រទេស អាមេរិក អ្នករស់នៅជុំវិញមហាសមុទ្រ និង
​នៅអាស៊ី ។
     ទីក្រុង ខុនសិបសិន និង ឃូរិកូ និង​ តាលកា គឺជា
ទីក្រុង​ដែលទទួលឥទិ្ធពលខ្លាំងជាងគេ ។បានបំផ្លាញផ្លូវជាច្រើន 
គឺជាពិសេស ធ្ងន់ធ្ងរនោះ ទីក្រុង ខុនសិបសិន ដែលស្ពានចាស់បាន រលំបាក់
ខ្ទេចខ្ទីរ ជាសំណាងល្អវា មិនសូវមានការប្រើប្រាស់ ។
     ឥទិ្ធពល ស៊ូណាមី កើតឡើងនៅ តាលកាឆាន់ណូ និង​ អ៊ីឡូកា មានរយះ
ពេល ១៥នាទីបន្ទាប់ពី រំញ្ជួយដី។ នៅក្នុង យូអាន ហ្វឺណេដី អាឈីភីឡាហ្គូ  
ស៊ូណាមី ត្រូវបានសំលាប់ មនុស្ស ៥នាក់ និង​១១ត្រូវបានបាត់ខ្លួន  នេះបើយោង
ទៅតាមសម្តីអ្នករាយការណ៏។
     នៅសាន់ថៀហ្គូ សំនង់អាគារ បី បួន បានដួលរលំ។​ មិត្តភក្តិ នៅតាម ប្លុក 
ដែលរស់នៅភាគខាងត្បូង នៃរាជធានី  ត្រូវបានរាយការណ៏ដោយ ឈាត ដែលជា 
អគ្គីសនី ។ អ៊ីនធឺណេត និង​ទូសព្ទ័ សម្រាប់ពេលខ្លះ និង មានការ​ ខូចខាត ។
     គ្រោះថា្នក់ ​ ស៊ូណាមី នៅក្នុង​ មហាសមុទ្រ ប៉ាស៊ីហ្វិក នៅមានបន្ត​ ដំណើ
សមជាពិត​ ប៉ុន្តែ ប្រទេសមួយចំនួន ដូចជា ប្រទេស  ពឺរូ  អ៊ីហ្វ័រដឺ  កូឡុំប៊ី​ និង 
យូនីធីតស្ទេត បានប្រុងប្រយ័ត្នជាបណ្តោះអាសន្ន ។
     ប្រលានដ្ឋានអន្តរជាតិ អាន់ធឺរូ​ មឺរីណូ ប៊ីណែត នៃសាន់ថៀហ្គូ  រងទុកការ​ 
បំផ្លាញយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ហើយការ ហោះហើរ​ ទៅប្រទេស ឈីលី បានត្រូវវាង ទៅ
ប្រទេស អាហ្គេនទីណា​ ពឺរូ​ និងអាន់តូហ្វាហ្គាស្ទា​ (ឈីលី)។
     ខ្សែរថភ្លើង នៃសាន់ថៀហ្គូ  បានបញ្ឍប់ជាបណ្តោះអាសន្ន និង​ វាត្រូវបាន
និយាយដោយមន្ត្រីប៉ូលីស ថា វានឹងកើតឡើង សារជាថ្មីនៅថ្ងៃអាទិត្យ​ ។​ ផ្លូវ ភែន
អាមេរិកខេន រងការខូចខាតយ៉ាងខ្លាំង រវាង សាន់ថៀហ្គូ និង​ ទីម៉ូហ្គូ ។
     ប្រទេសផ្សេងទៀត 
     រងគ្រោះរំញ្ជូយដីឈីលី​ ត្រួវបានឈានទៅដល់ប្រទេស  អាហ្គេនទីណាផងដែរ
ជាពិសេសនោះ នៅក្នុង ខេត្ត សាន់ ជូអាន់ និង​ មេនដូហ្សា និង​ជាមួយ ថាមពល​ 
នៅក្នុង រីអូ ណីហ្រូ ​ ឈូបប៊ូត និង​ ឡាផ៉ាមផា បន្ទិចបន្ទួចផងដែរ។
     ការប្រុងប្រយ័ត្ន នៃ ស៊ូណាមី ត្រូវបាន ផ្តល់អោយ នៅក្នុង ពឺរូ  អ៊ីហ្វ័រដឺ  
កូឡុំប៊ី កូស្កា រីកា មិសិចកូ យូនីធីតស្ទេត ញ៉ូហ្សាឡេន ផូលីនីសៀ  ហាវៃ  
ភីលីពីន  និង ប្រទេស​ ជប៉ុន ។
     វិនាសកម្ម ឆ្នេរទន្លេ
បើតាមការរាយការណ៏ កំពុងកើតឡើងលេចឡើងផុសពីទឹក នៃរបក គឺសំបកនៃ
ការបំផ្លាញ នៅក្នុងតំបន់ផ្សេងៗទៀត​។

Read more...

Read more...

យុគរដើមនគខ្មែរ

---

ក-ដើមកំណើតស្រុកខ្មែរ

       គេបានដឹងថា នីលើឥណ្ឌូចិននេះ ជនជាតិខ្មែរជាម្ចាស់ទឹកដីដើម
គេបំផុត មានដើមកំណើតអាយុជាង២០សតវត្សមកហើយ មុនគ្រឹស្គសក
រាជ។​ ជនជាតិខ្មែរដើម ដែលក្នុងនោះមានជនជាតិមន ដែរ មាន
នៅរស់សេសសល់រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ គឺមាននៅប្រទេសភូមា
ផ្នែកខាងក្រោម និង តាមជួរភ្នំអណ្ណាម ក្នុងប្រទេសវៀតណាម។
ជនជាតិថៃ យួន និង​ភូមា ទើបតែចុះមកលួចប្លន់យកទឹកដីខ្មែរក្នុងសតវត្ស
ទី១៣ ក្នុងគ្រិស្គសករាជតែប៉ុណ្ណោះ ។ គឺនៅពេលដែរជនជាតិទាំងនោះត្រួវ
កងទ័ពមុងហ្គោល វាយប្រហារដេញខ្ចាត់ខ្ចាយ រត់ភ្វាត់ពីប្រទេសចិន ។

របស់របរជាសំអាង និង​ ជាភ័ស្តតាងក្នុងសម័យនោះ ត្រូវបានគេស្រាវជ្រាវ
រកឃើញនៅម្លួព្រៃ  ឡងប្រាវ   និង  សំរោងសែន។ របស់របរ​ ដែល 
គេរកឃើញ មានដូចជាពូថៅ កន្រ្តៃ អំបែងឆ្នាំង ចាន គ្រឿងអលង្ការ
ផ្លែសន្ទូច ធ្វើអំពីឆ្អឹង។ គេអាចដឹងបានទៀតថា ខ្មែរជំនាន់ដើមចេះផ្សាំង
គោក្របី យកមកប្រើប្រាស់ ចេះចិញ្ជឹមជ្រូក ហើយ ប្រកបរកកសិកម្មដាំ
ស្រូវ។ផ្ទះសំបែងសង់លើជន្ទល់ខ្ពស់ផុតពីដី។ ខ្មែរជំនាន់ដើមគោរពបូជា
មេបាចាស់ទុំ ព្រះធរណី និង​ ព្រះគង្គា។ស្រុកភូមិ ទឹកដីក៏មានភោគផល
សម្បត្តិធម្មជាតិសំបូរណ៏គ្រប់គ្រាន់ដែរ។ដែលជាហេតុនាំអោយមានទំនាក់
ទំនងសេដ្ឋកិច្ច រកស៊ីដោះដូរយ៉ាងសកម្ម។ សង្គមខ្មែរជំនាន់នោះ ក៏មាន
ការរៀបចំជាកុលសម្ព័ន មានមេកោយ និង ស្ថាបន័ផ្សេងៗដែរ ។

ប្រវតិ្តដើមស្រុកខ្មែរថ្មីៗខ្លះទៀត នាដើមសតវត្សទី ១ គេអាចស្គាល់បាន
ដោយសារឯសារ កត់សំគាល់មួយចំនួនរបស់អ្នកដំណើរចិន ដែលបាន
ទៅដល់ស្រុកខ្មែរ ក្នុងសតវត្សទី ៣ ។
ខ-នគរហ្វូណន់ ឬ នគរភ្នំ
១-ព្រះបាទហ៊ុនទៀន ព្រះនាងលីវយី
   អ្នកដំណើរចិនបានស្គាល់ស្រុកខ្មែរ ជាយូរយារណាស់មកហើយ ។
គេបានដាក់ឈ្មោះ ហៅ និង កត់ត្រាថា នគរហ្វូណន់។ តែបើតាមអ្នក
ស្រាវជ្រាវខ្លះ ឈ្មោះនេះ មិនមែនជាពាក្យចិនទេ។ ហើយ នៅក្នុងពង្សាតា
ខ្មែរគេក៏មិនដែលឃើញមានពាក្យនេះដែរ។ អ្នកប្រវតិ្តវិទូផ្សេងទៀត ដោយ
សំអាងទៅលើសិលាចារិក បានយល់ថាពាក្យហ្វូណន់ ក្លាយមកពីពាក្យ 
ភ្នំ។ ដូច្នេះ ស្រុកខ្មែរ ជំនាន់ដើម មានឈ្មោះថា នគរភ្នំ។
ឯកសារចិនដដែល បានកត់ត្រាទុកមកថា កាលនោះ នៅស្រុកខ្មែរ ឬ 
នគរភ្នំមានស្តេចស្រីមួយអង្គសោយរាជ។ ស្តេចស្រីនោះ​ មានព្រះនាម 
លីវយី ។ប្រជាជនខ្មែរគោរពបូជានាគ ដែលគេចាត់ទុកជាព្រះ
អាទិទេព នាំមកនូវក្តីចំរុងចំរើនសម្បូរសប្បាយដល់ប្រទេសជាតិ។ ដូច្នេះ
ហើយ បានជានៅពង្សាតាវខ្មែរ គេតែងនិយាយអំពីនាងនាគ ពីស្តេច
ភុជង្គនាគ និង នាមឺននាគ ។
ថ្ងៃមួយ ស្តេចបរទេសមួយអង្គឈ្មោះ ហ៊ុនទៀន ដែលគោរពបូជាព្រហ្ម
ញ្ញសាសនា បានលើកទ័ពតាមសំពៅ កាត់ ឆ្លងតាមសមុទ្រចូលមកវាយ
ប្រហាលុកលុយ កាន់កាប់ត្រួតត្រានគរហ្វួណន់។ តែបន្ទប់មក ស្តេចហ៊ុន
ទៀន ក៏បានរៀបអភិសេកជាមួយនឹងព្រះនាងលីវយី ហើយ បានឡើង
សោយរាជសម្បត្តិនៅ នគរហ្វូណន់ ចាប់ពីថ្ងៃនោះមក។

២-ព្រះបាទកៅឌិញ្ញ ព្រះនាងសោមា
  បើយោលទៅតាមសិលាចារិកនៅមីសុន និង ព្រះឥន្ទកោសី វិញ
គេអាចកត់សំគាល់បានថាព្រះមហាក្សត្រខ្មែរទី១ មានព្រះនាម កៅឌិញ្ញ ។
ព្រះអង្គជាជនជាតិឥណ្ឌា មកពីស្រុកឥណ្ឌា ក្នុងវណ្ណះព្រាហ្មណ៏។ ព្រះ
អង្គបានធ្វើដំណើរតាមសំពៅ ឆ្លងកាត់មហាសាគរមកដល់នគរគោកធ្លក។
សំពៅព្រះអង្គត្រូវប្រជាជន នៅទីនោះ នាំគ្នាមកវាយប្រហារចង់លួចប្លន់។ 
ព្រះកៅឌិញ្ញបានវាយតបតទៅលើកកងទ័ពព្រះនាងសោមា ដែលត្រូវបរា
ជ័យ បាក់ទ័ពលិចលង់ទូកកណ្តាលសមុទ្រ រត់ចុះចាញ់អស់។ ក្រោយបាន
ជ័យជំនះហើយ ព្រះកៅឌិញ្ញក៏រៀបអភិសេកនឹងព្រះនាងសោមាស្តេចស្រីន
គរភ្នំ។ ព្រះអង្គក៏បានឡើងសោយរាជជាព្រះមហាក្សត្រ នៅនគរភ្នំ។ ព្រឹត្តិ
ការណ៏នេះ បើតាមអ្នកប្រវត្តិវិទូខ្លះបានកើតឡើង នៅក្នុងសតវត្ស ទី១ នៃ
គ្រឹស្គសាសនា។
ដោយឃើញស្រ្តី និង បុរសនៅនគរភ្នំ ជាពិសេសម្ចាស់ក្សត្រីលីវយី មិន
ចេះស្លៀនពាក់បញ្ជេញខ្លួនអាក្រាត ឥតអៀនខ្មាស់ ព្រះបាទកៅឌិញ្ញក៏
បានបង្ហាត់បង្រៀនអ្នកទាំងនោះ អោយចេះកាត់ដេរសម្លៀកបំពាក់បិទ
បាំងកេរ្តិ៏ ខ្មាស់។ដំបូងព្រះអង្គ បានអោយយកក្រណាត់មកចោះធ្វើ ប្រ
ហោងល្មមសលក្បាលចុះ ដែលថ្ងៃក្រោយ ក្លាយទៅជាអាវបំពង់វែង។ 
នេះបើតាមឯកសាចិនដដែល។ប៉ុន្តែ អ្វីដែលជាសំខាន់ ដែលព្រះអង្គ
បាននាំមកផ្តល់ដល់សង្គមខ្មែរនោះ គឺ វិជ្ជា ចំណេះចេះដឹង ដែលមាន
នៅក្នុងភាសាអក្សរសំស្រ្កឹត ទ្រឹស្តី ឧត្តមគតិទស្សនះ ច្បាប់វិន័យក្បួន
ខ្នាត គម្ពីរ តម្រា និង​ របៀបរៀបចំ ចាត់ចែងគ្រប់គ្រងនគរ ដែលមាន
នៅក្នុងលទ្ធិព្រហ្មណ៏សាសនា។ របបរាជានិយមខ្មែរត្រូវបានរៀបចំ ចាត់
ចែងកំណត់ទៅតាមក្រិត្យក្រមវិន័យក្បួនខ្នាត ដែលមាននៅក្នុងគម្ពីរព្រហ្ម
ណ៏សាសនា។
ឯសារគោរពបូជាផ្នែកសាសនាវិញ បានផ្លាស់ប្តូរ មករកព្រះសិវះ ឬ ព្រះ
ឥសូរ ដែលជាព្រះអាទិទេពមួយអង្គយ៉ាងសំខាន់ នៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា។
លឹង្គជាច្រើនត្រូវបានគេកសាងឡើង សម្រាប់តំណាងព្រះអាទិទេពអង្គនេះ។
ដូច្នេះ នេះជាលើកទី១ ក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្ត ដែលនគរខ្មែរ ឬ នគរគោកធ្លក
បានទទួល អរិយធម៏ វប្បធម៏ និង​ ឥទិ្ធពលឥណ្ឌា ។
ព្រះរាជធានីដំបូង របស់នគរហ្វូណន់ ឬ នគរភ្នំ មានឈ្មោះថាវ័យធបុរះ
ដែលស្ថិតនៅជិតទន្លេមេគង្គ ជិតស្រុក បាណាម និង បាភ្នំ។
គ-ព្រះរាជវង្សនគរភ្នំ

     ប្រវត្តិស្រុកខ្មែរ ឬ ប្រវត្តិក្សត្រខ្មែរ ដែលសោយរាជសម្បត្តិបន្តបន្ទាប់
ពីព្រះបាឬកៅឌិញ  យើងអាចស្គាល់ និង ដឹងបាន តាមរយះឯសារប្រវត្តិ
សាស្រ្តចិនប៉ុនោះ។ ឯឈ្មោះពិតប្រាកដរបស់ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ​ ជំនាន់នោះ
គេមិនអាចស្គាល់ទេ។ ឈ្មោះដែលគេអាចស្គាល់ បានក្លាយទៅជា ឈ្មោះ
ចិន តាមកំណត់របស់អ្នកដំណើរចិន។
១-ព្រះបាទហ៊ុនផាន់ហួង
​​   ​   ព្រះអង្គ ដែលត្រូវជាកូនរបស់ព្រះបាទហ៊ុនទៀន ឬ ព្រះបាទ
កៅឌិញបានសោយរាជ្យបន្តពីឪពុក កាលនោះ នគរហ្វូណន់ ឬ​ នគរ
ភ្នំ មាននគរតូចៗប្រាំពីរចំណុះ។ នគរទាំងប្រាំពីរ ចង់រើបង្រះ ផ្តាច់ខ្លួន
លែងនៅជាចំណុះ តែត្រូវព្រះហ៊ុនផាន់ហួងវាយបង្រាប បង្រួមបង្រួម
យកមក ដាក់បញ្ជូលធ្វើជានគរតែមួយ។ ហើយ ព្រះអង្គបានចាត់ចែង
តែងតាំងកូន និង ចៅព្រះអង្គជា ស្តេចគ្រប់គ្រង នគរខេត្តខ័ណ្ឌទាំង
ប្រាំពីរ ។
២-ព្រះបាទហ្វាន់ហ្វាន់
      ព្រះអង្គបានឡើងសោយរាជ្យ បន្តពីឪពុក ។ ព្រះអង្គ ជា
កូនទី២របស់ស្តេចអង្គមុន តែស្តេចអង្គនោះ ខ្ជិលច្រអូស មិនយក
ចិត្តទុកដាក់រវីរវល់អំពីកិច្ចការនគរទេ។ កិច្ចការផែនដីទាំងប៉ុន្មាន 
ត្រូវបានមេទ័ពដ៏អង់អាចម្នាក់ជាអ្នកចាត់ចែង ដោះស្រាយទាំងអស់។
មេទ័ពនេះ ឈ្មោះហ្វាន់ឆេម៉ាន់ ឬ ហ្វាន់ម៉ាន់ ។ សោយរាជ្យបាន
៣ឆ្មាំ ព្រះបាទហ្វាន់ហ្វាន់ ក៏បានចូលទិវង្គតទៅ។
៣-ព្រះអង្គហ្វាន់ឆេម៉ាន់
      ព្រះអង្គ ត្រូវបាន​នាមឺនសព្វមុខមន្រ្តីតូចធំ ជ្រើសរើស
ជាព្រះមហាក្សត្រ។ការតែងតាំងនេះប្រហែលជាមិនបានធ្វើអោយ
ស្តេចត្រាញ់ តូចធំជិតឆ្ងាយសប្បាយចិត្តទេ។ ដូច្នេះហើយ ទើប
បានជាព្រះបាទហ្វាន់ឆេម៉ាន់ ត្រូវលើកទ័ពទៅវាយបង្រ្គាប ស្តេច
ទាំងនោះជាមុន។
​      ព្រះអង្គជាអ្នកចំម្បាំងម្នាក់ដ៏ក្លាហានអង់អាចអស្ចារ្យ។
ព្រះអង្គធ្លាប់បានបញ្ជាអោយធ្វើទូកសំពៅធំ ។ សម្រាប់ធ្វើដំណើរ
ឆ្លងកាត់ចុះឡើង តាមសមុទ្រទន្លេនានា។ ទូកសំពៅទាំងនោះ 
អាចផ្ទុកមនុស្សបានប្រហែលជា ៧០០នាក់។ព្រះអង្គបានធ្វើស
ង្រ្គាមច្បាំងវាតទឹកដីទៅគ្រប់ទិសទី រហូតទៅដល់ ជ្រោយមាឡាកា
យកនគរជាច្រើនមកដាក់ជាចំណុះ ។ព្រះអង្គហ្វាន់ឆេម៉ាន់ 
បានធ្វើសង្រ្គាមទាំងតាមផ្លូវគោក និងតាមផ្លូវទឹក ដើម្បីកាន់
កាប់តំបន់ទឹកដី និង​ សមុទ្រ ពីឈូងសមុទ្របឹងហ្គាល 
មកឈូងសមុទ្រសៀម សព្វថ្ងៃ ។ គឺក្នុងគោលបំណងក្តោប
 ត្រួតត្រាគ្រប់គ្រងផ្លូវទាក់ទងធ្វើដំណើរទាំងប៉ុន្មាន តាមសមុទ្រ
ក៏ដូចជាតាមដីគោក។
      ក្នុងពេលប្រតិបត្តិការមួយ ដោយព្រះអង្គចាប់ផ្តើមមានជម្ងឺ ព្រះ
អង្គបានបញ្ជូនកូន ឈ្មោះ តិនចេង អោយដឹកនាំទ័ពចេញច្បាំងជំនូស
ព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គហ្វាន់ឆេម៉ាន់ បានទុកក្មួយឈ្មោះ ចាន់ ដែលមានកង
ពលប្រមាណ ២០០០នាក់នៅជិតសម្រាប់ការពារ។ ចាន់  ជាកូនប្រុសរ
បស់បងស្រីព្រះអង្គ ។​តែ មេទ័ពចាន់បែរជាឆ្លៀតឪកាសដ៏ល្អនេះ ធ្វើរដ្ឋ
ប្រហារ សម្លាប់ព្រះបាទហ្វាន់ឆេម៉ាន់ជាមាហើយប្រកាសតាំងខ្លួនជាព្រះ
មហាក្សត្រនគរភ្នំ ។ព្រឹត្តិការណ៏នេះប្រហែលជាផ្ទុះនៅក្នុងគ​.ស​២៣០។
៤-ព្រះបាទហ្វាន់ចាន់
​​​      កាលបើឡើងសោយរាជ្យភ្លាម ក៏ចាត់កងទ័ពអោយទៅធ្វើឃាត 
កូនព្រះបាទហ្វាន់ឆេម៉ាន់ គឺព្រះអង្គគីនចេង  ដើម្បីបំបាត់ កុំអោយមាន
គូប្រជែងត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ ដែលអាចនាំមកនូវការសៅហ្មងទៅថ្ងៃក្រោយ
។ព្រឹត្តិការណ៏នេះ បានកើតនៅក្នុងគ្រឹស្គសករាជ ២៣០ ។ អ្នកប្រវតិ្តវិទូ
ខ្លះមានជំនឿ ខ្មែរមួយជាភាសាសំស្រឹ្កត ដែលមានអាយុចាស់ជាងគេ 
ហើយដែលគេរកឃើញនៅ វូកាញ់​ ខេត្តញ៉ាត្រាង ប្រទេស
វៀតណាម បានបញ្ជាក់រៀបរាប់អំពីទំនាក់ទំនងរវាងព្រះអង្គ និង​ ព្រះមហា
ក្សត្រឥណ្ឌាក្នុងព្រះរាជ្យវង្ស ម្សណទស។
     កាល​នោះ ព្រះបាទហ្វាន់ឆេម៉ាន់ មានបុត្រមួយអង្គទៀត ដែលនៅ
ជាទារកនៅឡើយ។ អាយុបាន២០ឆ្នាំ ដឹងក្តីកាលណា ព្រះរាជបុត្រនេះប្រ
មែប្រមូលបក្សពួក កងទ័ពយោធា លើកមកធ្វើសង្រ្គាមហើយក៏បានសម្រេច
ធ្វើឃាតព្រះបាទហ្វាន់ចាន់ ដើម្បីសងសឹកឪពុក។ព្រះអង្គ បានដណ្តើមយក
រាជ្យមកវិញ។ តែព្រះរាជបុត្រអង្គនេះមិនបានសោយរាជសម្បត្តិដូចក្តីបំណង
ទេ។ ព្រះអង្គត្រូវទ័ពធំម្នាក់របស់សេ្តចហ្វាន់ចាន់ ឈ្មោះស៊ីយុន ធ្វើឃាត។ 
មេទ័ពស៊ីយុនបានលើកទ័ពមកច្បាំងដណ្តើមអំណាចដោយសំអាងយកលេស
ថា មកសងសឹងជំនួសស្តេច។ ឆ្លៀតឪកាសដ៏ល្អនោះមេទ័ពស៊ីយុនក៏ប្រកាស
តាំងខ្លួនភា្លម ជាស្តេចនគរហ្វូណន់ ។ គឺ ប្រហែលជាក្នុង គ.ស ២៤០។
៥-ព្រះបាទហ្វាន់ស៊ីយុន
      នេះគឺជាព្រះនាមថ្មី  របស់មេទ័ពស៊ីយុន ដែលទើបតែបានឡើង
សោយរាជ្យ។អ្នកស្រាវខ្លះបានបញ្ជាក់ថាស្តេចអង្គនេះព្រះនាមអស្សាជ័យ។
      ក្នុងគ.ស ២៤០ ព្រះអង្គបានទទួលតតំណាងពីរនាក់ របស់ស្តេច
ចិនព្រះនាម សុនផាន់។ គណះប្រតិភូខ្មែរ ក៏ត្រូវព្រះអង្គបញ្ជូនទៅប្រទេស
ចិនជាញឹកញាប់ដែរ ពីគ.ស ២៦៨ ទៅ ២៨៧ ។
ឃ-សង្គមខ្មែរជំនាន់ហ្វូនណន់ ឬ នគរភ្នំ
      ទីក្រុងភូមិសា្ថនខ្មែរ មានព័ទ្ធជុំវិញទៅដោយអូរទឹក និង​ កំពែងធ្វើ
អំពីដី។នៅក្នុងគូទឹកទាំងនោះ គេឃើញមានក្រពើរស់នៅពាលពេញ។ 
ហើយ នៅក្នុងទីក្រុង និង​ ភូមិ គេឃើញមានផ្លូវទឹក កាត់ខ្វែងចុះឡើង 
ដូចក្រឡាចត្រង្គ។
      ប្រុសខ្មែរមានរូនរាងទាបអាក្រក់ សម្បុរខ្មៅ សក់ក្រញាញ់ ហើយ
មានសាក់ពាសពេញខ្លួន។ ក៏ប៉ុន្តែស្រ្តី មានពណ៏សម្បុរជ្រះសា្អតល្អជាង។ 
ខ្មែរនិយមចូលចិត្ត ឆ្លាក់ធ្វើគ្រឿងអលង្ការ។ គ្រានោះ ខ្មែរមានអក្សរ មាន
សៀវភៅសាស្រ្តក្បួនគម្ពីរ និង ឃ្លាំង។ ខ្មែរ និយមចូលចិត្តលេងល្បែងជល់
មាន់ និង​ ជ្រូក ។ទំនៀមទម្លាប់គ្មានអ្វីជាតឹងរឹងឡើយ រវាងស្រ្តី និង បុរស។
មា្នក់ៗធ្វើអី្វ តាម តែអំពើចិត្ត បណ្តែតបណ្តោយទៅតាមតែទំនើងចិត្ត។
      អំពីរបៀបរបរ បែបផែនការកាត់ទោសក្នុង តុលាការ ដោយមាន
ការបញ្ជាក់ថា នៅក្នុងស្រុកខ្មែរ គ្មានពន្ធាគារទេ ។ ជនឧក្រិដ្ធ គេយកទៅ
បោះទំម្លាក់ក្នុងរណ្តៅអោយក្រពើ ឬ សត្វសាហាវស៊ីជាចំណី។
      ព្រះរាជ្យវាំង ធើ្វអំពីឈើ សង់លើគ្រឹះអំពីថ្ម ។ ការណាព្រះអង្គធ្វើ
ដំណើរយាងចេញ ទៅណាម្តងៗ គេឃើញមានក្បួនដង្ហែយ៉ាងគគ្រឹកគគ្រេង 
គួរអោយគយគន់។ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរតែងតែគង់លើដំរីហែរហមតាមក្រោយ
ទៅដោយមហេសី ស្រីស្នំមីនុំមីនាងបរិវារ និង​ មន្រ្តីតូចធំ ដែលជិះលើដំរី 
បើព្រះអង្គគង់បល្ល័ង្កវិញ ព្រះអង្គអង្គុយ បញ្ឍរជង្គង់ខាងស្តាំ។ ហើយ នៅ
ចំពោះមុខព្រះអង្គគេមានដាក់ព្រះវរលញ្ជករ ជើងពានផ្តិលមាស និង ដុត
គ្រឿងក្រអូប។
​      ប្រជាជនខ្មែរគោរពបូជាជឿទៅលើព្រះអាទិទេពជាច្រើន តំណាង
ទៅដោយរូបចម្លាក់ដែលមានព្រះភ័ក្រមួយ ពីរ បួន ហើយ ដែលមានដៃ
បួន ឬប្រាំបី ។
      កាលណាមានសមាជិកក្រុមគ្រួសារសា្លប់ ប្រជាជននគរភ្នំ តែង
តែនាំគ្នាកោរសក់កោរពុកមាត់ ពុកចង្ការជាសញ្ញានៃការកាន់ទុក។ចំពោះ
ការបូជាសពវិញ គេយកសាកសពនោះ ទៅដុត ទៅកប់ ទៅទម្លាក់ក្នុង
ទឹក ឬ យកទៅដាក់ចោលតាមព្រៃទុកអោយសត្វស៊ី។ គឺក្នុងន័យ ថ្វាយ
បូជាចំពោះធាតុទាំង បួន មាន ទឹក ដី ភ្លើង ខ្យល់  ដែលគេចាត់ទុក
ជាព្រះអាទិទេពជាអ្នកមានគុណចំពោះជីវិតរស់នៅរបស់គេ។
       ទឹកដីនរគហ្វណន់ធំទូលំទូលាយណាស់ លាតសន្ធឹងមានប្រ
ទល់ដែនជាប់និងប្រទេសចាម នៅទិសខាងកើត ជាប់នឹងទឹកដីចិន 
យេណាន នៅទិសខាងជើង និង ខាងលិចជាប់នឹងប្រទេសភូមា។
ង-ឥណ្ឌាវូបនីយកម្មលើកទី២
       ក្រោយរាជ្យព្រះបាទហ្វាន់ស៊ីយុន គេអាចដឹងថា នៅនរគ
ហ្វូណន់ ឬ នគរភ្នំ មានការរំជើបរំជួលចលាចលពាសពេញទូទាំង
ប្រទេស។ តែគេគ្មានឯកសារអ្វីជាច្បស់លាស់ សម្រាប់បញ្ជាក់ឡើយ
។     
       គេគ្រាន់តែដឹងថា​ក្នុង គ.ស ៣៥៧ នគរហ្វូណន់ ឬ នគរភ្នំ
បានស្ថិតនៅក្រោមរជ្ជកាលរបស់ស្តេចមួយអង្គដែលមកពីប្រទេសឥណ្ឌា។
សិលាចារិកសម័យអង្គរជាច្រើន បានលើកព្រឹត្តិការណ៏នេះមកអធិប្បាយ។
វត្ថុបូរាណជាច្រើនមានដូចជាព្រះបដិមាករ ប្រាក់កាស់ និង​ របស់ប្រើ
ប្រាស់ខ្លះដែលគេរកឃើញ នៅអូរអែវ កម្ពុជាក្រោម អាចបញ្ជាក់
បានអំពីសកម្មភាពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ និង​ វត្តមានរបស់ជនជាតិឥណ្ឌា 
ដែលធ្វើដំណើរចេញចូលមកដល់នគរហ្វូណន់។ អូរអែវ ជាមាត់សមុទ្រ ជា
កំពង់ផែ ចំណតទូកសំពៅធំៗ មួយយ៉ាងសំខាន់របស់នគរភ្នំ ក្នុងការទាក់
ទងរកស៊ីធ្វើ ជំនួញក្រៅប្រទេស ជាមួយនិងប្រទេសជិតឆ្ងាយ មានប្រទេស
នៅតាមសមុទ្រ មេឌីតេរ៉ាណ្ណេ នៅទ្វីបអ៊ឺរ៉ុប ជាដើម។ ដែលជា
កត្តាមួយ ធ្វើអោយគេស្មានថា កាលជំនាន់ នោះ ពួកជនជាតិឥណ្ឌា ប្រ
ហែលជានាំគ្នាលើកទ័ព មកលុកលុយតរាតត្បាតយកនគរខ្មែរ។ មេទ័ពឥ
ណ្ឌា ដែលចូលមកលុកលុយ វាយយកនគរហ្វូណន់ ហើយ ប្រកាសតាំង
ខ្លួនជាស្តេចនោះ មានដើមកំណើតក្នុងត្រកូលព្រាហ្មណ៏កៅឧិញ ដូចព្រះ
មហាក្សត្រខ្មែរទី១ ដែរ។
១-ព្រះបាទកៅឌិញ្ញវរ្ម័ន
      កាលបើឡើងគ្រងរាជសម្បត្តិ ព្រះអង្គបានបន្ថែមឈ្មោះវរ័្មន មក
លើព្រះនាមព្រះអង្គ ដែលក្លាយទៅជាអ្នកការពារព្រហ្មញ្ញសាសនា ។ ព្រ
ហ្មញ្ញសាសនាដែលគោរពព្រះឥសូរ ហើយ ដែលគេចាត់ទុកជាសាសនា
រដ្ឋ ឬ សាសនាផ្លូវការ  បានជះឥទិ្ធពលទៅគ្រប់ទិសទី។ តែ ព្រះពុទ្ធ
សាសនារបៀបមហាយាន ដែលធ្លាប់មានវត្តមានលើទឹកដីខ្មែរ ជាយូរយារ
ណាស់មកហើយ ក៏មិនបានសាបសូន្យ ដែរ។ ការរីកចំរើនចេះតែមាន 
អ្នកកាន់គោរពព្រះពុទ្ធសាសនា ក៏ចេះតែកើនចំនួនច្រើន ជាលំដាប់។
       ក្នុងរបៀបចាត់ចែងគ្រប់គ្រងនគរ ព្រះអង្គបានយកតម្រូវតាម
ប្រទេសឥណ្ឌា បង្កើតអោយមានសា្ថប័ន មានវណ្ណះ មានច្បាប់ទម្លាប់
មានជំនឿ មានការអប់រំ  ដែលផ្អែងទាំងស្រុងទៅលើលទ្ធិព្រហ្មញ្ញសា
សនា។  ដើម្បីអោយការរៀបចំនគរ មានប្រសិទ្ធភាព ព្រះអង្គបានប្រ
មូលផ្តុំ និង​ អញ្ញើញព្រាហ្មណ៏ជាច្រើន មកពីប្រទេសឥណ្ឌា អោយចូល
មកជួយធ្វើការកែច្នៃ ដូរប្រែ តម្រែតម្រង់ កសាងសង្គមជាតិខ្មែរថ្មី។ ព្រះ
អង្គបានប្រទានរង្វាន់យ៉ាងគាប់ចិត្ត ជាតិតិ្តយស បុណ្យស័ក្តិ ទ្រព្យ 
សម្បត្តិជាច្រើន ដល់ព្រាហ្មណ៏ទាំងនោះ។
       ព្រះរាជធានីមានឈ្មោះ វ័យធបុរះ ដែលចិនហៅក្លាយមក
ជា ទូមូ។
      ព្រះកៅឌិញ្ញវរ័្មន ជាព្រះមហាក្សត្រមួយអង្គខ្លាំងពូកែ ល្បីល្បាញ 
មាននគរជិតឆ្ងាយ ជាច្រើន ជាចំណុះ។   
២-ព្រះបាទស្រីឥន្រ្ទវរ័្មន
      គឺជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះកៅឌិញ្ញវរ្ម័ន។ ព្រះអង្គសោយរាជ្យបន្តពី
បិតាព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គនៅតែរក្សាទំនាក់ទំនង ជាមួយប្រទេសចិនជាប់ជា
និច្ច។ ក្នុងគ.ស ៤៣៤  ៤៣៥  និង​  ៤៣៨ ព្រះអង្គធ្លាប់បានបញ្ជូន
អគ្គរាជទូត ទៅចងស្ពានមេត្រីជាមួយនឹងព្រះចៅអធិរាជចិន ឈ្មោះវេន 
ក្នុងព្រះរាជវង្សសុង។ក្នុងនាមមិត្តភាពនេះ  ព្រះអង្គមិនបានគាំទ្រ  ជួយ
ជ្រុំជ្រែងស្តេចចាម ដែលច្បាំងនឹងប្រទេសចិន ចង់ដំណ្តើមយក ខេត្ត
តុងកឹង នោះទេ។
៣-ព្រះបាទជ័យវរ្ម័ន (គ.ស ៤៨០ - ៥១៤)
       ព្រះអង្គ ជាបុត្រព្រះបាទស្រីឥន្រ្ទវរ្ម័ន ។ ក្រោយដែលឡើង
សោយរាជសម្បត្តិ ជាព្រះមហាក្សត្រនគរភ្នំ ព្រះអង្គរក្សាទំនាក់ទំនង ជា
មួយនឹងប្រទេសចិន ដូចជាប្រក្រតី។ ក្នុង គ.ស ៥០៣ បានបញ្ជាក់នូវ
សក្តីភាពនេះដោយបន្ថែមជា ព្រះអធិរាជចិនបានប្រទានងារជាតិក្តិយស
ដល់ព្រះអង្គ ជាមេទ័ពទិសខាងត្បូង នគរភ្នំ។
       គ.ស ៤៨៤ នរគភ្នំ ធ្វើសង្រា្គមជាមួយនឹងប្រទេសចាម្ប៉ា។
ព្រះបាទបញ្ជូនព្រះរាជតំណាង ទៅប្រទេសចិន ដើម្បីសុំជំនួយ។ ព្រះ
តំណាងនោះ ជាព្រះសង្សផ្នែកព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រះនាមសក្សនាគសេន។
ស្តេចចិន មិន បានឆ្លើយតបទៅតាមបំណង ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរឡើយ ។ 
សង្រ្គាមខ្មែរចាម បានចប់ នៅគ.ស ៤៩២ ក្រោយដែលស្តេចចាម 
ត្រូវស្តេចចា​មមួយអង្គទៀត ធ្វើឃាត។
     ព្រះបាទជ័យវរ្ម័ន ព្រអង្គជាស្ថាបនាករដែលខំប្រឹងប្រែងរៀបចំ
តំបន់បច្ចុប្បន្នកម្ពុជាក្រោម ដីកព្រែកបង្ហូរទឹកប្រមាណប្រវែងជាង២០០គី
ឡូមែត្រ ធ្វើអោយតំបន់វាលភក់លិចទឹកក្លាយទៅជាទឹកដី រីងស្ងួត មានផ្ទះ
សម្បែងភូមីស្ថាន មានដីល្បាប់ជីជាតិ មានផ្លូវទឹកល្អប្រពៃគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់
គមនាគមន៏ និង ប្រកបការងារកសិកម្ម ដោយប្រសិទ្ធភាព។
     នៅក្នុងរាជ្យព្រះអង្គ ព្រះពុទ្ធសាសនាមានការរីកចំរើនច្រើន ហើយ
ក៏បានជះឥទ្ធិពល​ ចាក់ឬសមាំមួនក្នុងសង្គមជាតិនរគភ្នំ ឬ ហ្វូណន់ដែរ។
ព្រះអង្គធ្លាប់បានបញ្ជូន ព្រះសង្បនរគហ្វូណន់ពីរអង្គ គឺព្រះមន្រ្ទសេនា និង
ព្រះសង្បបាល ទៅប្រទេសចិន ដើម្បីបកប្រែភាសាសំស្រ្កឹត។
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័ន បានចូលទិវង្គត ក្នុង គ.ស ៥១៤។
៤-ព្រះបាទរុទ្រ្ទវរ្ម័ន (៥១៤ -៥៥០)
      គឺជាព្រះរាជបុត្រ របស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័ន។ តែម្តាយព្រះអង្គ គ្មាន
ជាប់ឈាមជ័រជាក្សត្រទេ។ ដែលតាមប្រពៃណី ព្រះអង្គគ្មានសិទ្ធិនឹងឡើង
សោយរាជឡើយ។ ព្រះអង្គបានធ្វើឃាត ព្រះអង្គម្ចាស់ គុណវរ្ម័ន ព្រះរជ្ជ
ទាយាទពេញច្បាប់ ដែលត្រូវជាបងប្អូនបង្កើតនឹងព្រះអង្គ តែមានម្តាយខុស
គ្នា។ មាតាព្រះគុណវរ្ម័ន ជាព្រះអគ្គមហេសី មានព្រះនាមព្រះនាងកុលាប
បរដ្ឋាវត្តី។ បន្ទាប់ពីកើតមានព្រឹត្តិការណ៏សោកនាដ្យកម្មនេះមក ព្រះនាង 
បានចូលទៅសាងសិល។
      ដូចជាក្សត្រខ្មែរជំនាន់មុនដែរ ព្រះបាទរុទ្រ្ទវរ្ម័ន រក្សាទំនាក់ទំនង
ជាប់ជានិច្ចនឹងប្រទេសចិន។ ការបញ្ជូនប្តូរ អង្គទូតគ្នាទៅវិញទៅមក មាន
ជាញឹកញាប់ ។ គេបានចងចាំថា ព្រះអង្គបានបញ្ជួន ព្រះរាជតំណាង ទៅ
ប្រទេសចិន ក្នុង គ.ស ៥១៧ និង​ ៥៣៩។ ហើយព្រះអង្គបានធ្វើអំណោ
យ សក់ព្រះពុទ្ធអង្គមួយសសៃយ៉ាងវែង ដល់ស្តេចចិន។ 
      ក្នុងកាលះទេសះជាមួយគ្នានេះដែរ នគរហ្វូណន់ ឬ​ នគរភ្នំ មិប
បានស្គាល់សុខសនិ្តភាពទេ។ ការធ្វើឃាតព្រះរាជទាយាទ និង ការដណ្តើម
យករាជសម្បត្តិ របស់ព្រះបាទរុទ្រ្ទវរ្ម័ន មិនបានទទួលការគាំទ្រពេញចិត្តអំពើ
សំណាក់នាមឺនមន្រ្តីមេទ័ពគ្រប់គ្រងស្រទាប់ជាន់ថ្នាក់ជាទូទៅទេ។ ព្រះញ្ញាតិ
វង្សដែលជាទាយាទរបស់ព្រះគុណវរ្ម័ន កាលបើពេញវ័យដឹងក្តីកាលណា 
បានប្រមូលម្តុំក្រុមបក្សពួកលើកកងទ័ពប្រហារ បង្កើតចលាចល រំជើបរំជួល
អសនិ្តសុខ គ្រប់ទិសទី ក្នុងនគរ ដើម្បីទាមទារដណ្តើមយករាជបល្ល័ង្កមក
វិញ។ សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុង ក្នុងចន្លោះគ.ស ៥៤០ -៥៥០ បានបណ្តាលអោយ
នគរភ្នំបែរបាក់ប្រះឆា លែងមានឯកភាព ក្លាយទៅជានគរតូចៗរករាជ្យដាច់
ពីគ្នា។
      ព្រះរុទ្រ្ទវរ្ម័ន ព្រះអង្គជាក្សត្រខ្មែងចុងក្រោយបង្អស់ ក្នុងសម័យន
គរភ្នំ ឬ នគរហ្វូណន់។ កាលនោះកំពង់ផែខ្មែរដ៏ធំសិ្ថតនៅ អូរកែវ។ គឺជា
កំពង់ផែអន្តរជាតិ ដែលមានទូកសំពៅថប្រទេសជិតឆ្ងាយដូចជា ចិន 
ឥណ្ឌា បច្ចុប្បន្ន ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី និង​​ម៉ាឡឹស៊ី ជាដើម ចេញចូល 
ទាក់ទងរកស៊ីផ្តោះផ្តូរទំនិញ។       

Read more...

បទកាកគតិ

ព្រះកេគុសូរ្យវង្ស​      មៀងមើលរូបទ្រង់    អស់នាងកញ្ញា
សើចលេងក្អាកក្អាយ   សប្បាយណាស់ណា  មុខគួរសេ្នហា
  នូវនាងទាំងឡាយ ។

ស្តេចគិតររាលោះ     អាល័យស្រណោះ    ពុំចង់ឃ្លាតឆ្ងាយ
គន់គិតជញ្ជឹង        រំពឹងសព្វសាយ      រែងគិតរែងឆ្ងាយ
ពុំចង់ឃ្លាឃា្លត ។

រីអស់ទេពផង        នាំគ្នាត្រសង        ក្រាបទូលឥន្រា្ទ
អោយស្តេចឆាប់នាំ    បុត្រស្ងួនពុំងា        រួសរាន់ម្និម្នា
មិនអោយយូរលង់ ។

រីព្រះឥន្រា្ទ​          ចមនៅទេវា         អំបូរពូជពង្ស
អាសូរបុត្រស្ងួន       ខ្លឹមខ្លួនវរវង្ស        កបរូបកបទ្រង់
លើសលែងនានា ។

ទើបស្តេចឆ្លាស់ឆ្លើយ   ថាហៃទេពអើយ     កុំគិតសងា្ក
 អញនិងនាំបុត្រ      បរិសុទ្ធពុំងា       ចរចាកឃ្លាតឃ្លា
រួសរាន់ទៅហោង ។

  ស្តេចលោមបុត្រា  ថាស្ងួនស្នេហា    សំលាញ់ស្នេហស្នង
ឪពុកនិងជូន    កូនស្ងួនទៅហោង   ឥលូវជាម្តង
ឥតឯរួញរា ។

ចៅកេតុសូរិយា      វិសេសសេដោ្ឋ​       ឆ្នួតឆ្នើមលោកា
លើកលរបង្គំ        ប្រណម្យបិតា       ទើបទូលក្រាបថា
បពិត្រម្ចាស់ថ្លៃ​ ។

ឆ្នើមអស់លោកា     ច្បងលើទេវតា       នៅនាឋានត្រៃ
ត្រឹង្សាពិភព        សួគ៏សក្តិសព្វថ្ងៃ      ចិត្តខ្ញុំអាល័យ
ពុំចង់ឃ្លាតឆ្ងាយ ។

វិបុត្រសេ្នហា​       ស្តែងស្តាប់បិតា       សាងសងសូមៃ
បើកឪស្ធប៉ប្រិម     ញញឹមប៉ប្រៃ         និងព្រះចមត្រ័យ
ជាតិជាបិតា ។

បើស្តេចអាសូរ      មេត្រីអនុកួល         អញខ្ញុំករុណា
សូមស្តេចយកឋាន​   ពិមានទេវតា         ស្អាងតាមសញ្ញា
ចិត្តខ្ញុំបំណង ។

កែងកនឧត្តម       មុខនាគបន្សំ        ភ្នាក់ដៃខ្វាត់ខ្វែង
ក្លាយជារូបសឹង្ហ   ប្រែប្រឹងសំញែង  ស្លេញស្លាញយល់ស្តែង
ហាក់រស់វិស័យ ។

ប្រាសាទប្រាំបួន     រុងរឿងថែធួន        ឆ្លៅឆ្លាក់ក្រាស់ក្រៃ
ភ្លីវលិ្លលូតសាស់     ហាក់ដូចឋានត្រៃ     ត្រឹងត្រឹមវិស័យ
មុខគួរឧបមា ។

បល្លង្កទ្រាប់ខ្សាច់    ក្បាលពេជ្រសំរេច    ក្លាយជាបក្សា
គ្រុឌយក្សគន្លព     ទ្រផ្ទប់ក្រលា​​        កា្លយបែកជាផ្លា
ឈូកផ្តាច់សួនសម ។

មានរូបបីជាន់      ល្អល្អះគ្រប់គ្រាន់     ត្រសាយត្រសុំ
ជាសារពើសូត​     រហូតដល់កំ         ពូលពេជ្រឧត្តម
បាកានទាំងប្រាំ ។

មើលទៅស្រោងស្រឹង ត្រដូចត្រដឹង       ជំនាងវិលតាម
ល្អល្អះថែធួន       សំនួនសួនសម     មើលយល់ជាកំ
រអ្នកឯណា ។

បាកានទាំងបួន     រួតប្រាំជាន់ជួន      ចែកជាមុខរាហ៏
ក្នុងភ្នក់សឹងក្បាច់    ស្រស់ស្រេចដូចគ្នា   ព្រះកេតុមាលា
មានបុណ្យស្ងប់ស្ងែង ។

រីព្រះពិស្ណុការ       រណ្តាប់សព្វសារ​​     ពើការកំប្លែង
ជារូបកញ្ញា        កាន់ផ្កាដៃឯង       ខ្លះកាន់កន្សែង
ឈរដោយចន្លោះ ។

  ក្បែរព្យូហ៏ជុំជាក់ ក្លាយជារូបយក្ស   រូបគ្រុឌសា្មនសោ្មះ
ឈរឈានចាំទ្រង់   ដោយតួឥតខ្ចោះ     របត់បោះ
គ្រប់ផ្ទាំងនោះណា ។

គន់មើលគាងឃ្វាយ  ត្រីសូល៏ពណ្ណរាយ    សឹងកែវមុក្តា
ពិទូរ្យពិទាយ       រៀងរាយសោភា     ក្រគិតគណនា
ក្រស្គាល់សព្វសាយ ។ 

ប្រដាប់ក្រលា​      បន្កំសោភា         ឆ្វេងស្តាំប្រពៃ
ស្រណុកសប្បាយ   លោះលាយពេកក្រៃ  ហាក់សួគា៏ល័យ
ទិព្វទេពទេវា ។

ត្រង់ទា្វរចូលទៅ    ប្រដាប់លំនៅ​       មហារាជមហិមា
គជាប្រាសាទ      ស្អាងស្អាតរចនា     ឆ្លាក់ជាភ្លីផ្កា
រំយោលឆ្វាត់ឆ្វាយ ។

  ឆ្លាក់ជាទេព្រក្ស    សឹងរឹទឹ្ធសិទិ្ធសកិ្ត​    ឈរឈមរៀងរាយ
ខ្លះកាន់ដំបង       ផ្គាប់ផ្គងហាត់វាយ   គ្រទាកកាយ
នែបនៅមាត់ទារ ៕

សូមអរគុណ ដែលបានអាននូវកំណាព្យនេះ

Read more...

Read more...

ព្រះបាទជ័យវរ្ម័ន ទី២
(៨០២​-៨៥៤)

         គេស្គាល់ប្រវត្តិរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័ន ទី២ ដោយសារសិលា
ចារឹក ស្តុកកក់ធំ  ដែលអ្នកប្រវត្តិវិទូខ្មែរ បានសរសេរចារឆ្លាក់លើថ្ម ២០០
ឆ្នាំ ក្រោយរដ្ឋកាលព្រះអង្គ។ ក្នុងរាជ្យព្រះអង្គ គេពុំឃើញមានសិលាចារឹក
ណាមួយ ដែលបានសរសេរចារទុកបញ្ជាក់ប្រាប់​អំពីការតស៊ូ ព្យាយាម
បង្រួបបង្រួមសាមគ្គីជាតិ​ វាយកំចាត់ខ្មាំង និង​ កសាងមាតុភូមិឡើយ។
         ១ ការតស៊ូរំដោះជាតិ
          ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ត្រូវជាចៅមីង ព្រះបាទបុស្សករ័ក្ស
បើគិតទៅតាមខ្សែខាងម្តាយ។ក្នុងពេលកើតព្រឹត្តការណ៏ ពួកជា្វចោរសមុទ្រ
ចូលមកលួចប្លន់ ដុតផ្ទះសំម្បែង ទីក្រុងសម្ភុបុរះ​  ព្រះអង្គព្រមទាំងព្រះញា
តិវង្សត្រូវខ្មាំងចាប់យកជាឈ្លើយ នាំទៅកោះស្នាវា។ កាលនោះ ព្រះអង្គ
នៅជាកុមារភាពនៅឡើយ។ នៅប្រទេសជា្វ ព្រះអង្គខំប្រឹងរៀនសូត្រគ្រប់
មុខវិជ្ជាទាំងក្នុងសាសនា ទាំងក្នុងរបៀបចំនគរ ដែលជាមូលដ្ឋានបានជ
ម្រុញធ្វើអោយប្រទេសជ្វា ក្លាយទៅជាមហាអំនាច មួយក្នុងភូមិភាគ អាស៊ី
អាគ្នេយ៏ ។
     ថ្ងៃមួយក្នុងគ.ស.៨០០ ព្រះបាទជ័យវរ័្មនទី២ ដោយមានសេនា
ពលអាមាត្យជាទីទុកចិត្ត ជួនដំណើរផង បានលបលួចធ្វើដំណើរ ត្រឡប់
ចូលមកស្រុកខ្មែរវិញ។ ព្រះអង្គបានតាំងទីមូលដ្ឋាននៅ ខេត្តក្រចេះក្នុងតំប
ន់ចន្លោះអតីតព្រះរាជធានី  សម្ភុបុរះនិង ស្រុកត្បូងឃ្មុំ ។ កន្លែង
នោះមានឈ្មោះថា ឥន្រ្ទបុរះ ដែលគេចាត់ទុកជាព្រះរាជធានីមួយ 
ក្នុងរជ្ឋកាលព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គបានពន្យល់បញ្ជុះបញ្ជូលដឹកនាំព្រះញាតិវង្សា
នុវង្ស  នាមឺមន្រីមេទ័ព និង ស្តេចដែលធ្លាប់ចំណុះនគរចេនឡា  ទឹកលិច
អោយសុខចិត្តសុខកាយយល់ព្រមរួបរួមកម្លាំង វាយកំចាត់ពួកសត្រូវចោរជ្វា​។
    ក្នុងការតស៊ូរំដោះជាតិពីនឹមប្រទេសជា្វ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ មានសហ
ការីពួកែចំណានចំណាប់មានវិជ្ជា និង សមត្ថភាពយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ជ្រោះជ្រៅ 
ជាច្រើនជាចំនួយ។ មេទ័ពដ៏ល្បីល្បាញជាងគេឈ្មោះ ព្រឹទិ្ធឥន្រ្ទវរ្ម័ន
ដែលបានរំដោះបង្រាប​ និង​រៀនចំនគរដែលស្ថិតនៅនគរខាងត្បួង ខេត្តបាត់
ដំបង អោយមានសនិ្តភាពសន្តិសុខ។ ស្នាដៃនេះ ជាកត្តាមួយយ៉ាងសំខាន់
ដែលអនុញ្ញាតផ្តល់ដល់ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ នូវលទ្ធភាពកសាងព្រះរាជធានី
ក្នុងតំបន់ បឹងទន្លេសាប ដែលជាជង្រុកស្រូវ និង​ ត្រីសាច់។ហើយ
លើផ្នែកយុទ្ធសាស្រ្តវិញ ទីក្រុងកម្ពុជា ក៏ស្ថិតនៅ ឆ្ងាយពីច្រកចូលរបស់កង
ទ័ពជា្វនិង​ ចាមទន្លេមេគង្គខាងត្បូង មកតាំងទីរាជធានី នៅខាងជើងបឹង
ទន្លេសាប។
    ប្រវត្តិតស៊ូរំដោះជាតិរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ និង ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ
ជំនាន់នោះ គេពុំបានដឹងអី្វ ជាពិតប្រាកដទេ។ តែ យើងអាចប៉ាន់ស្មានបាន
ថា ការតស៊ូរំដោះជាតិក្នុងគ្រានោះ មានសភាពខ្លាំងក្លាធ្ងន់ធ្ងរពិបាកណាស់
ជាពិសេសនៅចំពោះមុខខ្មាំងជា្វ ដែលកំពុងតែមានកម្លាំង។ ប្រហែលជាមក
ពីបញ្ហាស្ថិរភាព សន្តិសុខ និង បុព្វហេតុដូច្នេះហើយ ទើបបានជាព្រះរាជ
មហាក្សត្រខ្មែរ បានលើកបានរើទីក្រុងជាច្រើនដំណាក់។ ព្រះរាជធានីទាំង
នោះ មាន កុឌិ ដែលស្ថិតនៅក្នុងរង្វង់តំបន់ ប្រាសាទបន្ទាយក្តី
ផ្នែកខាងជើង ក្នុ្ងងខេត្តសៀមរាប  អមរិន្រ្ទបុរះ ដែលអ្នកប្រវត្តិ
សាស្រ្តសា្មនថា  នៅតំបន់បន្ទាយឆ្មារ ក្នុងខេត្តបាត់ដំបង  ហរិហរាល័យ​ 
សិ្ថតនៅតំបន់ រលួស ក្នុងខេត្តសៀមរាប និង មហិន្រ្ទបរពត ដែលជា ភ្នំគូ
លែន ស្ថិតនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដដែល ។
       ២   ការប្រកាសឯរាជ្យភាពកម្ពុជា
    គឺនៅលើភ្នំគូលែន ឬ ព្រះរាជធានីមហិន្រ្ទបរពត  ក្នុងគ.ស១០២
ដែលព្រះមហាក្សត្រព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២បានប្រកាសឯរាជភាពកម្ពជា  
ចេញពីក្រញាំអាណានិគមស្តេចជា្វកោះស្នាវា ។ 
​​​​    ប្រវត្តិរំដោះ និង​ ប្រកាសឯរាជភាពកម្ពុជា ត្រូវបុព្វបុរសខ្មែរសសេរ
ឆ្លាក់ចារលើផ្ទាំងសិលា ក្នុងគ.ស១០៥២ដែលគេដាក់ឈ្មោះថា 
"សិលាចារឹកស្តុកកក់ធំ" ។​សិលាចារឹកនេះ គេបានរកឃើញនៅក្នុង
ប្រាសាទស្តុកកក់ធំដែលស្ថិតនៅ
ទិសខាងជើងឆៀងខាងលិចចម្ងាយប្រមាណ ២៥គីឡូម៉ែត្រ ពីទីប្រជុំជន
ស៊ីសុផុន ខេត្តបាត់ដំបង។ បច្ចុប្បន្នសិលាចារឹកស្តុកកក់ធំ ត្រូវ
គេយកទៅដំកល់ទុកនៅសារមន្ទីសៀមឯ បាងកក។ តាមរយះសិលាចារឹក
ស្តុកកក់ធំ យើងអាចឃើញស្គាល់យល់ និង​ដឹងអំពី ប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៏
អរិយធម៏ខ្មែរមួយផ្នែកធំ ក្នុងសម័យអង្គរ។
    ដើម្បីអោយឯករាជភាពកម្ពុជា មានឥទិ្ធពលជ្រួតជា្របទៅគ្រប់ទិសទី
ទាំងក្នុងគ្រប់ស្រទាប់ជាន់ថ្នាក់ប្រជាជន ទាំងទៅលើប្រទេសជិតឆ្ងាយ ព្រះ
បាទជ័យវរ្ម័ន បានរៀបចំបង្កើតធ្វើអោយមានពិធីបុណ្យសាសនា យ៉ាងឧត្តុង្គ
ឧត្តម ចំឧឡារឹក នៅលើភ្នំគូលែន។ ព្រះអង្គបាននិមន្តព្រាហ្មណ៏ មួយអង្គ
ព្រះនាម ហិរនិយធម្ម គង់នៅអាស្រមជនបទ ហើយដែលចេះគ្រប់វិជា្ជ 
សីលសាស្ត្រមន្តអាគមគាថា អោយមកចំរើនរៀបចំពិធីបុណ្យ គោរពបូជា
ព្រហ្មញ្ញសាសនាទៅតាមតម្រាក្បូនទ្រឹស្តី ទេវរាជ ។
    ព្រាហ្មណ៏ ព្រះគ្រូហិរនិយធម្ម បានបង្ហាត់បង្រៀនសាស្ត្រាទាំង
បួនក្នុងគម្ពីរព្រះឥសូរ(វិន័យសិក្ខា  នយោច្តរះ  សមោ្មអះ  និង​ 
សិររិឆេទ )។ ដល់ព្រាហ្មណ៏ សិវកឥវលិយះ ទីប្រឹក្សាជំនិតព្រះម
ហាក្សត្រ ដើម្បីអោយចេះចងចាំក្បូនវិធីរៀបចំធ្វើ សក្ការបូជាគោរព
ទេវរាជ។ធម៏ទាំងនេះ ពួកព្រាហ្មណ៏ត្រូវរៀនសូត្រស្វាធ្យាយ និង​ 
ត្រូវចេះរៀបចំធ្វើពិធីផ្សេងៗ ដើម្បីកំចាត់សត្រូវ ដើម្បីប្រកាសតាំង
ខ្លួនជាអ្នក មានឯករាជភាព  មានឥស្សរភាព និងបួងសួងសុំអោយ
មាន នូវសេចក្តិចំរុងចំរើនសម្បូរសប្បាយដល់ប្រជាជាតិ ។ គឺអាច
ជាទ្រឹស្តី ជាក្បួន តម្រាគម្ពីរសម្រាប់រៀបចំកសាងនគរ អោយមាន
ឯកភាព ខ្លាំងពូកែល្អ។ ជាគុណបំណាច់ដល់ព្រាហ្មណ៏ សិវកឥវ
លិយះ ព្រះមហាក្សត្រ បានសច្ចាប្រគល់សិទិ្ធផ្តាច់មុខដល់គ្រួសារ
ព្រាហ្មណ៏តពូជពីជំនាន់ មួយទៅជំនាន់មួយ ជាលំដាប់លំដោយ 
តាមត្រកូលខាងម្តាយ អោយមានឋានះជាអ្នកទទួលបន្ទុករៀបចំ
ពិធីបូជាទេវរាជ តទៅអនាគត។ ដូច្នេះហើយ បានជាយើងឃើញ
មានក្រុមព្រាហ្មណ៏ បារគួបុរោហិត នៅជិតជាប់ព្រះមហាក្សត្រ 
ដើម្បីជាសក្ខីភាពនៃការគោរពប្រពៃណី។ តែក្រុមព្រាហ្មណ៏បរោហិត
ជាមានពូជពង្សចុះមកពីព្រាហ្មណ៏ សិវកឥវលិយះ ប្រហែលជាផុត
ពូជ ក្នុងសម័យស្តេចត្រសក់ផ្អែម ។ ពីព្រោះស្តេចអង្គនោះ គ្មាន
បញ្ចក្សត្រ គ្មានព្រះខ័នរាជ គ្មានអ្វីជាសំគាល់ជាស្តេច​ពេញគ្រប់
លក្ខណះ តាមច្បាប់ក្រិត្សក្រមវិន័យខ្មែរឡើយ​។​ឯពិធីធ្វើសក្ការបូជា
ទេវរាជ ត្រូវបានព្រះ មហាក្សត្រខ្មែរជំនាន់ក្រោយ គោរពប្រតិ
បត្តិ អនុវត្តធ្វើតាមរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។មិនតែប៉ុណ្ណោះព្រាហ្មណ៏
សិវកឥវលិយះបានទទួលឋានះជាព្រះរាជគ្រូ របស់ព្រះមហាក្សត្រ។
     ក្នុងការគោរពបូជាទេវរាជ គេយក លឹង្គ មកធើ្វជាតំណាង ។ 
លឹង្គនេះគេយកទៅតម្គល់ទុក លើភ្នំមួយយ៉ាងខ្ពស់ ដែលជាតំណាង
ភ្នំព្រះសុមេរុ ។ ​ឯភ្នំដែលតំណាងភ្នំ​ព្រះសុមេរុ គឺភ្នំគូលែន។ដូច្នេះ 
ហើយ បានជាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ បានប្រារព្ធពិធីគោរពបូជាទេវរាជ
និង យកលឹង្គទៅតម្គល់នៅទីនោះ។លឹង្គ ជាតំណាងព្រះឥសូរ ជា
តំណាងការកកើត ។ឯក្នុងការគោរពទេវរាជ លឹង្គជាតំណាងព្រះ
មហាក្សត្រ ដែលមានភារកិច្ចការពារគ្របដណ្តប់ប្រជាជាតិ ទាំង
តាមផ្លូវចិត្ត ទាំងតាមផ្លូវកាយ។ លឹង្គ តំណាងទេវរាជ គេអាចលើក
ផ្លាស់ប្តូរទីកន្លែងបាន ទៅតាមកាលះទេសះ។
     ដោយសារពិធីសក្ការបូជាទេវរាជ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ អាច
ប្រកាសតាំងខ្លួនជា ស្តេចអាទិទេព មានតេជះបារមីដូចទេវរាជ មិន
ចាញ់ស្តេចជា្វនៅកោះស្នាវាឡើយ។ ដែលជាលក្ខណះ បញ្ជាក់ អំពី
ឯករាជភាពពិតប្រាកដ របស់ប្រទេសកម្ពុជា។
     ការបែងចែកអំណាច
     សាសនា ដែលតំណាងទៅដោយវណ្ណះព្រាហ្មណ៏ គ្រាន់តែ
ជាមូលដ្ឋាន សម្រាប្រមូលផ្តុំប្រជានុរាស្ត្រ និង​ ជាប្រភពសម្រាប់បង្កើត
បញេ្ជញច្បាប់ ទ្រឹស្តីគោលគំនិតនយោបាយប៉ុណ្ណោះ។ ឯព្រះមហា
ក្សត្រ ដែលជាទេវរាជ ជាអ្នកយកច្បាប់ យកគោលគំនិត ទ្រឹស្តីនយោ
បាយទាំងនោះ មកអនិវត្តប្រតិបត្តិ។ បើយើងនិយាយ និង​ ប្រើតាមភា
សាទំនើបថ្មីបច្ចុប្បន្ន ក្រុមព្រាហ្មណ៏បុរោហិតដែលតំណាងដោយព្រាហ្មណ៏
សិវតឥវលិយះ ជាអ្នកធ្វើច្បាប់ ឬ ជារដ្ឋសភា។ចំណែក ព្រះមហាក្សត្រ
វិញ ព្រះអង្គមិនធើ្វច្បាប់ទេ។ ព្រះអង្គជាអ្នកគោរពនិង អនិវត្តធើ្វតាម 
សេចក្តីបញ្ញាតិរបស់ច្បាប់។ ព្រះមហាក្សត្រ ស្ថិតនៅក្រោមអំណាច
ច្បាប់។ ព្រះអង្គជាតំណាងអំណាចនិតិប្រតិបត្តិ។ ដូច្នេះ ក្នុងការរៀប
ចំគ្រប់គ្រងប្រទេសកម្ពុជា អ្នកដឹកនាំ ឬ អ្នកនយោបាយខ្មែរជំនាន់ព្រះ
បាទជ័យវរ្ម័នទី២ បានបែងចែកអំណាចជាពីរ និតិបញ្ញាតិ និង​ និតិប្រតិ
បត្តិ ។របៀបបែងចែកអំណាច ត្រូវបានព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ​ធ្វើសច្ចាប្រណិ
ធានថាគោរពអនុវត្តធើ្វ តាមតជារៀងរហូតទៅអនាគត។ នេះគឺជាមូលដ្ឋាន
និង ជាគ្រឹះនគរខ្មែរ ។
     ការរៀបចំសា្ថប័នជាតិ
​​​     ការបែងចែកអំណាច នាំមកនូវការរៀបចំស្ថាប័ន។ សា្ថប័ននេះ
មានទាក់ទងទៅនឹងការកំណត់ មុខងារកិច្ចការរបស់ក្រុមព្រាហ្មណ៏បុរោ
ហិត និងព្រះមហាក្សត្រ ។
    ក្រុមព្រាហ្មណ៏មា​ន ភារកិច្ចក្នុងការគោរពរៀបចំធើ្វពិធីបុណ្យ
អោយបានត្រឹមត្រូវ ទៅតាមច្បាប់វិន័យ។ ព្រាហ្មណ៏ក៏ត្រូវពិនិត្យ
ត្រួតត្រា ការអនិវត្តិទាំងនោះផងដែរ។ ហើយ ករណីយ៏កិច្ចដ៏ធំមួយ
ទៀតរបស់ព្រាហ្មណ៏ គឺការអប់រំបង្ហាត់បង្រៀនព្រះរាជវង្សានិវង្ស 
និង ផ្តល់យោបល់គោលគំនិតល្អ។ ដល់ព្រះមហាក្សត្រ។ រួមសេចក្តី
មក ក្រុមព្រាហ្មណ៏ ជាអ្នកថែរក្សាការពារ ច្បាប់ធម្មវិន័យក្រិតក្រម
ក្បួនខ្នាតគម្ពីររបស់ខ្មែរ។ ទីដ្ឋភាពត្រង់នេះ សិលាចារឹកស្តុកកក់ធំ
បានបញ្ជាក់ច្បាស់ណាស់។ 
     រីស្ថាប័ន ដែលជាប់ទៅនឹងព្រះមហាក្សត្រ ឬ អំណាចនិតិ
ប្រតិបត្តិ យើងឃើញមានការបង្កើតក្រុមមឺនមន្រ្តី ការរៀបចំសង្គម 
ការបែងចែករៀបចំទឹកដីភូមិស្រុក និង​ ការបែងចែកធនធាន។
     ការស្ថាបនាជាតិ
     ក្នុងទ្រឹស្តី ទេវរាជ ក្នុងសិលាចារឹកស្តុកកក់ធំ ពាក្យ​ស្ថាបនា
ជាពាក្យដែលសំខាន់ មានតម្លៃ និង​ អត្ថន័យធ្ងន់ធំទូលំទូលាយជាង
គេ។ ពាក្យ ស្ថាបនា ជាគន្លឹះធំ ក្នុងទិសដៅនយោបាយកសាងជាតិ
របស់ខ្មែរ។ អ្នកដឹកនាំខ្មែរត្រូវស្ថាបនាធ្វើដូចម្តេច អោយប្រទេសជាតិ
ចំរុងចំរើន អោយពលរដ្ឋមានបាន សម្បូរសប្បាយចាកផុតភាពទុកគត
ក្រីក្រតោកយ៉ាក ព្រាត់ប្រាស់ក្រុមញ្ញាតិគ្រួសារ។
     ការបែងចែកអំណាច  រៀបចំសា្ថប័នដាក់គោលការំ៏នយោ
បាយថ្មី អោយសមស្របស៊ីចង្វាក់ប្រទាក់ប្រទងប្រទាញគ្នា ទៅវិញ
ទៅមក ត្រូវធ្វើឡើង ក្នុងគោលបំណងស្ថាបនាកសាងជាតិ។ ការ
កសាងសង់ទាំងនេះ មិនមែនអនុវត្ត ដោយមិនគិតគូរល្អល្អិតល្អន់
នោះទេ។ គេក៏មិនមែនធ្វើអោយឃើញ ចេញមានតែរូបរាង ទុក
សំគាល់សម្រាប់បង្អួត អោយគេកោតសសើរឡើយ។
​​​     ការស្ថាបនានេះ ស្ថិតនៅលើការកាប់គាស់ឆ្ការព្រៃទឹកដីថ្មី
អោយក្លាយទៅជាស្រែចំការ ជាស្រុកភូមិថ្មី សម្រាប់បង្កបង្កើត
ភោគផល សម្បតិ្តសង្គមជាតិ។ មុននឹងបានសម្រេចជោគជ័យតាម
ការគ្រោងព្រះមហាក្សត្រ និង​ អ្នកដឹកនាំខ្មែរ បាន​ជួយឧបត្តម្ភប្រជា
ពលរដ្ឋ ដោយមានបែងចែកទឹកដី ទ្រព្យ ធនធាន សត្វពាហនះគោ
ក្របី ប្រដាប់ប្រដា ឧបករណ៏កសិកម្ម និង​ ខ្ញុំកំដរទាសាទាសី។ 
សក្ខីភាពនេះ អាចបង្ហាញថាព្រះមហាក្សត្រ និង​ អ្នកដឹកនាំជាតិខ្មែរ
យល់អំពីជម្រៅសេដ្ឋកិច្ច ដែលផ្អែកទាំងស្រុងទៅលើកសិកម្ម។ ដូច្នេះ
 កម្លាំងនគរ សិ្ថតនៅលើកកសិកម្ម។ ឯការសា្ថបនាកសាងនគរសិ្ថត
នៅលើកការស្ថាបនាកសិកម្ម។
      ហើយ ការបែងចែកទឹកដីភូមិស្រុក ការជួយឧបត្តម្ភ និង
បញ្ជូនប្រជាពលរដ្ឋអោយទៅកាន់កាប់ រស់នៅលើទឹកដីថ្មី ក៏ជាន
យោបាយមួយយ៉ាងល្អដែរ ក្នុងការថែរក្សាការពារជាតិមាតុភូមិ។
         ៣  ការកសាង និង​ សា្នដៃ
         ព្រះបាទជ័យវរ្មន័ទី២ ទោះបីជាព្រះអង្គ មានបេសក
កម្មធំត្រូវរំដោះជាតិ ក៏ដោយ ក៏ព្រះអង្គយកចិត្តទុកដាក់ ខំរិះ
គិតរកមធ្យោបាយ រៀបចំទីក្រុង អោយបាននឹងនមានសិ្ថរភាព
 និង​ មានការរីកចំរើនដែរ។ ដូច្នេះហើយ បានជាព្រះអង្គ រុះរើ 
លើកព្រះរាជធានីចុះឡើង។ តែព្រះរាជធានីរបស់ព្រះអង្គសិ្ថតនៅ
ជានិច្ច តែក្នុងរង្វង់តំបន់បឹងទន្លេសាប។ ដែលជាការចាប់ផ្តើមកំ
ណត់ទីតាំងព្រះរាជធានីនគរធំ ឬ មហានគរ ទៅក្នុងអនា
គត កាល។
ក្នុងរជ្ឋកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ គេពុំសូវឃើញមានការកសាង
ប្រាង្គប្រាសាទធំៗទេ។ ឯទីក្រុងព្រះរាជធានីផ្សេងៗ ដែលព្រះ
អង្គបានទៅតាំងទី ក៏មិនបានទុកនូវសំណៅអ្វីជាធំដុំមានជាប់
មកដល់បច្ចុប្បន្ន។ ពីព្រោះ សំណង់ទាំងនោះ ធ្វើពីអំពីឈើ ឬ
ដោយសម្ភារះមិនសូវជាប់មាំមួន។ បុព្វហេតុនេះ គឺបណ្តាលមក
ពីស្រុកមានសង្រា្គម ព្រះអង្គគិតតែខំប្រឹងប្រែងរៀបចំការតស៊ូ 
រំដោះជាតិពីអាណានិគមជា្វកោះស្នាវា។ ម្យ៉ាងទៀត សនិ្តសុខ
ក៏ពុំទាន់មានជាសា្ថពរក្នុងនគរដែរ។


ប្រាសាទដែលបានសង់ក្នុងរាជ្យព្រះអង្គ មានជាអាទិ 
ប្រាសាទរំចែង ត្រូវបានកសាងនៅភ្នំគូលែន ក្នុងគ្រា
ដែលព្រះរាជធានីបានរើទៅតាំងនៅទីនោះ។
ប្រាសាទអកយំ ដែលស្ថិតនៅម្តុំ បារាយខាងលិច ត្រូវ
បានកសាងដោយឥដ្ឋិ។ប្រាសាទទាំងនេះមានរូបរាងទំហំតូច
មែន ។ តែ គេអាចចាត់ទុកជាយុគថ្មីមួយរបស់ខ្មែរ ក្នុង
វិស័យសិល្បះ និង សាងសង់ប្រាសាទ។ យើងបានឃើញប្រា
សាទខ្មែរជំនាន់ក្រោយជាច្រើន កសាងទៅតាមលំនាមប្រាសាទ
រំចែង និង អកយំ។

ក្រោយដែលបានទៅតាំងព្រះរាជធានី នៅភ្នំគូលែនឬ​ មហិន្រ្ទបរព័ត
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ បានយាងត្រឡប់មកគង់នៅឯរលួស
ទីក្រុងចាស់ ហរិហរាល័យ។ព្រះអង្គបានចូលទិវង្គត នៅ
ទីក្រុងនេះ ក្នុង គ.ស ៨៥៤ ក្នុងព្រះជន្នប្រហែលជា ៩០វស្សា។
ព្រះអង្គេជាព្រះមហាក្សត្រខ្មែរយ៉ាងធំមួយអង្គ  នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ
ខ្មែរ។ ព្រះអង្គបានរំដោះជាតិពីនឹមជា្វ ព្រះអង្គបានបង្រួបបង្រួមប្រ
ទេសកម្ពុជាអោយមានឯកភាព ហើយ ព្រះអង្គក៏ជាក្សត្រខ្មែរដែល
បានស្ថាបនា កសាងទឹកដីខ្មែរអោយធំធាត់មានកិត្យនុភាព ជាមហា
នគរដែរ។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ព្រះអង្គជាមហាក្សត្រខ្មែរមួយអង្គ
ខ្លាំងពូកែ អង់អាចក្លាហាន ព្យាយាមតស៊ូ មានចិត្តអំណត់ មានចំ
ណេះវិជ្ជាជ្រៅជ្រេះ  មានប្រាជា្ញភ្លឺថា្លឈ្លាសវៃ  ដែលបានធ្វើពលិ
កម្មគ្រប់បែបយ៉ាងដើម្បីខ្មែរ និង កូនចៅជំនាន់ក្រោយ៕

Read more...